sh@gorlice1915.com.pl

tel. 505 959 828

Stowarzyszenie Historyczne „Bitwa pod Gorlicami 1915” K.K. 32 LIR

     

     

     

    Spacer po mieście śladami Bitwy Gorlickiej

    TRASA 1

     

    Pokonanie trasy pieszo zajmie od 2,5 do 4 godzin.

    Pomocna będzie drukowana ulotka ze specjalnie przygotowaną mapką Gorlic oraz metryczką uczestnika spaceru. Postarajcie się ją zdobyć. Można ją odebrać min. w Pawilonie Historii Miasta Gorlice (mieszczącym się pod ratuszem przy płycie rynku) lub w Muzeum Regionalnym PTTK.   

    Trasa 1 uwzględnia najważniejsze punkty, czyli naszym zdaniem 16 miejsc i obiektów związanych z wydarzeniami z lat 1914/15. Obiekty te warto na pewno odwiedzić.

     

    Zapraszamy na wspólny spacer!

     

    Przewodnik po obiektach znajdujących się na TRASIE 1

     

    Zaczynamy od ścisłego centrum Gorlic, czyli od rynku.

     

     

     

     

     

     

    1. Tablica upamiętniająca cywilne i wojskowe ofiary Bitwy pod Gorlicami.

     

    Znajduje się u podnóża ratusza, w ścianie na płycie rynku miejskiego.

     

     

     

     

     

     

     

     

     

     

    Przyjmuje się, że w czasie kilkumiesięcznych walk na przełomie lat 1914/1915 zginęło ponad 270 mieszkańców miasta, a ok. 300 zostało rannych.

     

    Natomiast na cmentarzach wojennych w Gorlicach pochowanych zostało oficjalnie 1558 żołnierzy. Jednak z całą pewnością                 należy przyjąć, iż liczba ta jest faktycznie znacznie wyższa.

     

    Obecnie istnieje w mieście sześć miejsc gdzie spoczywają polegli żołnierze. Są to cmentarze wojenne o numerach: 87 (na ulicy W. Łokietka), 88 (w dzielnicy Sokół), 90 (na cmentarzu żydowskim, w dwóch grobowcach), 91 (na ulicy J. Korczaka), 92 (w dzielnicy Stróżówka) i 98 (w dzielnicy Glinik). Cmentarz nr 89 został zlikwidowany - patrz Trasa nr 3.

     

     

     

     

    2. Magistrat i pomnik księdza Bronisława Świeykowskiego bohaterskiego burmistrza miasta w czasie „dni grozy w Gorlicach”.

     

    Pomnik ks. Bronisława Świeykowskiego burmistrza Gorlic znajduje się na parterze w budynku Urzędu Miejskiego.

     

    Ratusz zwany dawniej Magistratem w czasie I wojny światowej był min. od września do listopada 1914 r. siedzibą austro-węgierskich władz wojskowych. Po wkroczeniu Rosjan do Gorlic stał się miejscem urzędowania kolejnych rosyjskich komendantów miasta. Od 15 listopada 1914 r. kwaterowała tu także rosyjska żandarmeria.

     

    W biurach urzędu wydawano także przepustki umożliwiające opuszczenie Gorlic lub chociażby przedostanie się do dzielnicy Zawodzie, która stała się odrębną częścią miasta.

     

    W budynku rozdawano żywność mieszkańcom miasta, min. chleb, ryż, mąkę pszenną, a także mydło. W najcięższym okresie, kiedy o aprowizację było szczególnie trudno i głód coraz bardziej doskwierał wydawane tu było po ½, a następnie po ¼ bochenka chleba na osobę. Do sprzedaży natomiast były tu przeznaczone produkty sprowadzone z Jasła: cukier, słonina, cebula, bób, tytoń, tabaka, pęcak i sól.

     

     W piwnicach Magistratu, na polecenie rosyjskich komendantów miał być zdeponowany cały zapas alkoholu- wódka, rum i spirytus, jakie posiadali w swych domach gorliczanie.

     

    4 kwietnia 1915 r., w niedzielę Wielkanocną ks. Bronisław Świeykowski odmówił w gmachu urzędu okolicznościową modlitwę oraz poświęcił tradycyjne pokarmy, które mieszczanie zdołali przygotować i przynieść na tę okoliczność.

     

    Budynek został kilkakrotnie ostrzelany. Ze strychu obserwatorzy mieli doskonały punkt widokowy. Tam też znajdował się telefon. Granat, który trafił w dach zmusił carskich obserwatorów do zmienienia przynajmniej na jakiś czas kryjówki. 18 lutego z tego samego powodu zniszczona została wieża zegarowa. 8 marca ostrzał spowodowany był ponownie tym, że  Austriacy wyparzyli na strychu Magistratu rosyjskiego obserwatora. Kolejny ostrzał nastąpił 2 kwietnia.

     

    Pomimo to Magistrat okazał się jednym z nielicznych gmachów, które nie uległy poważnym zniszczeniom. 2 maja 1915 r., w czasie ostrzału artyleryjskiego miasta i walk w jego rynku solidne piwnice i wnętrze budynku dały schronienie blisko 800 gorliczanom.

     

     

     

     

    3. Dom polsko-słowacki im. Dušana Jurkoviča w Gorlicach.

     

    Obiekt mieści się za ratuszem, na jego dziedzińcu.

     

    Na prezentowanej tam ekspozycji stałej można zapoznać się ze sylwetką Słowaka Dušana Jurkoviča, znakomitego architekta, projektanta min. cmentarzy wojennych na terenie ziemi gorlickiej.

     

    Jurkovič w latach 1916-1918 pracował w Oddziale Grobów Wojennych c. i k. Komendantury Wojskowej w Krakowie. Zaprojektował 30 cmentarzy wojennych w Galicji Zachodniej. Był kierownikiem artystycznym Okręgu I Żmigród. Materiałami w jakich pracował były drewno i kamień. Jego najbardziej znane projekty zlokalizowane na ziemi gorlickiej to min. cmentarze  nr 51 Rotunda oraz 60 na przełęczy Małastowskiej. Od 2014 r. na cmentarzu wojennym 123 Łużna-Pustki można ponownie podziwiać odbudowaną na szczycie wzgórza okazałą kaplicę, którą zaprojektował również ten architekt.  

     

     

     

     

     

     

     

     

    4. Muzeum Regionalne PTTK im. Ignacego Łukasiewicza w Gorlicach.

     

          Muzeum mieści się przy ulicy Wąskiej 7-9.

    W muzeum można zdobyć pamiątkową pieczątkę do ulotki.

     

     

     

     

    Ekspozycja stała dotycząca I wojny światowej ze szczególnym uwzględnieniem bitwy gorlickiej znajduje się w 6 pomieszczeniach, na parterze i w zabytkowych piwnicach. W placówce organizowane są ponadto wystawy czasowe uzupełniające prezentowaną tematykę.

     

    Podczas zwiedzania muzeum można zapoznać się szczegółowo z wieloma aspektami bitwy gorlickiej. Ponadto można obejrzeć pamiątki związane min. z osobą pułkownika Franciszka K. Latinika dowódcy cieszyńskiego 100 pułku piechoty. Na ekspozycji prezentowane jest także umundurowanie, uzbrojenie i wyposażenie żołnierzy.

    Niewątpliwie pomocna w poznawaniu przebiegu wydarzeń z 2 maja 1915 r. będzie makieta plastyczna  głównego odcinka natarcia.

     

     

     

     

     

     

    5. Cmentarz parafialny, tzw. stary cmentarz.

     

    Usytuowany jest przy ul. Karwacjanów.

     

     

     

    „Od 26 września 1914 r. żołnierze za cmentarzem przygotowują okopy, sypią szańce i wycinają drzewa żeby oczyścić przedpole do obserwacji i ostrzału. Wycinają drzewa też na samym cmentarzu”.

     

     

     

     

    Cmentarz ze względu na swoje położenie oraz na to, że otoczony był  (i nadal jest) solidnym, ceglano-kamiennym murem stał się „twierdzą” dla broniących się tu Rosjan. Zacięte walki o ten punkt trwały nieustannie. Szczególnie silny ostrzał miał miejsce 17, 25 i 27 lutego, także z ciężkiej artylerii. Wówczas całkowitemu zniszczeniu uległy też pobliskie ulice.

     

    „Ponieważ rosyjskie rowy strzeleckie przebiegały przez środek cmentarza – ogień był bardzo celny, bo według relacji obserwatora martwi i trumny oraz odłamki mieszały się przy wybuchach, a wśród broniących się wybuchła panika”.

     

    Cmentarz został ostatecznie zdobyty 2 maja o godz. 10.30, po półgodzinnej krwawej walce na bagnety.

     

    To właśnie na ten cmentarz na zarządzenie okupacyjnych komendantów miasta przenoszone były i grzebane zwłoki żołnierzy rosyjskich, którzy zginęli w czasie tzw. II inwazji. Następnie, od lipca 1915 r. na zarządzenie Rady Namiestnictwa chowano tu żołnierzy ekshumowanych z tymczasowych płytkich grobów rozsianych w centrum miasta zanim spoczęli na cmentarzach wojennych.

     

    Warto zwrócić uwagę na kilka obiektów znajdujących się na cmentarzu, są to min. wspomniany już kamienny mur otaczający cmentarz (I), grób rodziny Miłkowskich, w którym pochowany został ks. B. Świeykowski (II) oraz pomnik upamiętniający powstanie styczniowe (III). Monumentalny krzyż tworzący główny element obiektu został strącony podczas jednego z bombardowań cmentarza.W tej formie pozostał do dnia dzisiejszego. Znajduje się tu także sporo grobowców i pomników nagrobnych z wciąż widocznymi śladami po ostrzale karabinowym. Ciekawe są również inskrypcje na grobach cywilnych ofiar wydarzeń z lat 1914/15, min. na miejscu spoczynku 9-letniego Bronusia Nowaka (IV) i 11-letniego Józia Młodeckiego V.

     

    Pochowani w tymczasowym, widocznym na zdjęciu grobie żołnierze rosyjscy zostali ekshumowani i przeniesieni na cmentarz wojenny nr 91.

     

     

     

    Przyjrzyj się uważniej następującym obiektom na cmentarzu:

     

    I. Mur cmentarny

     

    Na całej długości w murze Rosjanie wybili co metr otwory strzelnicze. Sam mur o wysokości 1,5 m został prowizorycznie podwyższony workami z piaskiem i ściągniętymi z grobów płytami.

     

     

     

     

     

    1. Grób rodziny Miłkowskich – jedna z dwóch kaplic cmentarza parafialnego. Znajduje się na głównej alejce. Na ścianach widoczne są dotąd ślady po ostrzale karabinowym. Po lewej stronie, na ścianie umieszczona została pamiątkowa tablica dedykowana ks. Bronisławowi Świeykowskiemu. Każdego roku, 27 stycznia, w dniu śmierci księdza składane są tu wiązanki i znicze przez pamiętających bohaterskiego burmistrza i jego zasługi dla miasta gorliczan.

     

     

     

     

     

     

     

     

    III. Wyłamany krzyż upamiętniający powstańców styczniowych z 1863 r. znajduje się w kwaterze po prawej stronie grobu rodziny Miłkowskich.

     

     

     

     

    W tle widoczna jest tzw. góra cmentarna, na szczycie której został założony cmentarz wojenny nr 91 (punkt nr 8 na trasie spaceru).

     

     

     

     

     

    IV. Grób Bronusia Nowaka

     

    „ Podczas ostrzału miasta jeden z pocisków uderzył w mieszkanie akuszerki Porębskiej i zabija odłamkiem jej wnuka Bronisława Nowaka. Ostrzał nastąpił po Wielkanocy, po nieoficjalnym zawieszeniu broni i po tym jak żołnierze odwiedzali się w okopach”.

     

     

     

    W bieżącym, 2017 r. grób został poddany renowacji.

     

    V. Grób Józia Młodeckiego.

     

     

    VI. Inne, warte uwagi grobowce i pomniki nagrobne:

     

     

     

     

     

     

     

    W zakładce Wspomnienia znajduje się „Historia rodziny Soleckich”.

     

    Więcej o cmentarzu jako „rosyjskiej twierdzy” znajdziesz w specjalnym artykule na naszej stronie 

    https://gorlice1915.com.pl/Cmentarz_parafialny

     

     

     

     

     

     

     

     

     

    6. C.K. Gimnazyum.

     

    Obecnie I LO im. Marcina Kromera mieszczące się przy ul. M. Kromera 1.

     

    Oddanie do użytku w 1964 r.  skrzydła budynku ze salą gimnastyczną stało się symboliczną datą zakończenia odbudowy Gorlic ze zniszczeń pierwszowojennych.

     

     

     

     

     

     

     

     

     

    7. Sztab rosyjski i budynek Towarzystwa Gimnastycznego „Sokół”

     

    Parterowy dom narożny u wlotu ul. Wł. Jagiełły z ul. H. Kołłątaja.

     

     

     

     

     

     

    Budynek nr 8  należał do burmistrza Gorlic Feliksa Tarczyńskiego, który ewakuował się z miasta. Kamienica zajęta była min. przez rosyjskich sztabowców w czasie obu „inwazyj”, czyli okresów okupacji Gorlic.
     

     

     

     

     

     

     

    Nie opodal, pod numerem 5 mieściła się siedziba Towarzystwa Gimnastycznego „Sokół”. Tu w sierpniu 1914 r. zorganizowano obóz werbunkowy dla ochotników  z ziemi gorlickiej chcących wstąpić do Legionów Polskich.

     

     

     

     

     

    Później w suterenach „Sokoła” odbywali kwarantannę chorzy na tyfus  i dyzenterię cywilni mieszkańcy Gorlic.

     

    Na czas świąt wielkanocnych w kwietniu 1915 r. urządzono w sali „Sokoła” kaplicę dla rosyjskich żołnierzy prawosławnych.

    29 marca zostaje tu urządzona przez Moskali prowizoryczna kaplica, w której zostaje odprawione nabożeństwo dziękczynne z okazji zdobycia przez ich wojska Przemyśla.

     

     Na czas Świąt Wielkanocnych przypadających w 1915 r. w tym samym okresie w obrządku rzymskokatolickim i prawosławnym, „doposażono” kaplicę dla rosyjskich żołnierzy prawosławnych wynosząc z kościoła parafialnego kandelabry, obrazy, chorągwie i świece.

     

    Budynek został trafiony pociskiem artyleryjskim.

     

    Jego wnętrze zostało zdewastowane w ostatnich tygodniach okupacji carskiej ponieważ została urządzona tu stajnia dla wojskowych koni.

     

     

     

     

    8. Cmentarz wojenny nr 91

     

    Usytuowano go przy ul. J. Korczaka

     

     Złożony został tuż po zakończeniu walk na górującym nad Gorlicami wzgórzu 357. 

     

     

    O wzgórze to od listopada 1914 r do 2 maja 1915 r. toczyła się nieustanna walka. Było ciągle ostrzeliwane i niekiedy z dnia na dzień przechodziło z rąk do rąk. Nasilenie walk o tę pozycję miało miejsce w lutym, marcu i kwietniu, ciągłe ataki podejmowały c.k. 57, a potem 100 pułk piechoty.  23 marca Rosjanie na zboczu wzgórza rozpięli płótno z napisem „Wiwat – Przemyśl wzięty”. Transparent ten był tak długo i skutecznie ostrzeliwany z dział, które przy okazji niszczyły carskie pozycje, że postanowili sami go ściągnąć żeby nie narażać się na straty.

     

    W dniu 2 maja 1915 r. stoczono tu krótką, choć niezwykle krwawą walkę na bagnety. Niemiecki rezerwowy 272 pułk piechoty  zdobył wzgórze o 10.30 od rosyjskiego 244 pułku piechoty.

     

    Już 2 miesiące po bitwie było pewne, że właśnie w tym miejscu powstanie reprezentacyjna nekropolia – miejsce godnego spoczynku dla poległych w Gorlicach żołnierzy. Zgodnie z zarządzeniem Rady Namiestnictwa od lipca rozpoczęto znoszenie tu zwłok żołnierzy pochowanych w prowizorycznych grobach w tej części miasta, poza jego centrum. Pracę tę wykonywali jeńcy rosyjscy, którzy specjalnie w tym celu przez kilka miesięcy obozowali pod wzgórzem.

     

    1 listopada 1915 r. na przygotowanym specjalnie na uroczystość Zaduszek cmentarzu odbyło się podniosłe ekumeniczne nabożeństwo za poległych na ziemi gorlickiej żołnierzy. Okazały cmentarz wykonany został wtedy w formie tymczasowej z drewna przez jeńców rosyjskich.

     

     

     

     

     

    Cmentarz jest reprezentacyjnym obiektem dla Okręgu III. Jest to miejsce wiecznego spoczynku dla 913 żołnierzy ze wszystkich 3 walczących w bitwie armii.

     

    Zostało tu oficjalnie pochowanych 425 żołnierzy austro-węgierskich, 201 niemieckich i 287 rosyjskich.

     

    Widoczny na archiwalnych zdjęciach i grafikach pylon znajdujący się przy bramie został wysadzony jeszcze w 1917 r.

     

    Cmentarz ten dla Niemców okazał się bardzo ważnym miejscem także w okresie II wojny światowej. Gubernator Hans Frank złożył tu osobiście wieńce w 1940 r.,  w 25 rocznicę Bitwy Gorlickiej. W latach II wojny światowej Niemcy urządzali tu pochówki żołnierzy Wermachtu. Po wojnie zostały one ekshumowane.

     

     

     

     

     

     

     

     

     

     

     

     

     

     

     

     

     

     

     

     

     

     

     

     

     

     

     

     

     

     

     

     

     

     

     

     

     

     

     

     

     

     

     

     

     

     

     

     

     

     

     

     

     

     

     

     

     

     

     

     

     

     

     

     

     

     

     

     

     

     

     

     

     

     

     

     

     

     

     

     

     

     

     

     

     

     

     

     

     

     

     

     

     

     

     

     

     

     

    Więcej o cmentarzu wojennym nr 91 znajdziesz w specjalnym artykule na naszej stronie:

    https://gorlice1915.com.pl/Cmentarz_wojenny_nr_91_w_Gorlicach

     

     

     

     

     

     

     

    9. Słup informacyjny o cmentarzu wojennym

     

    Jako jeden z nielicznych obiektów tego typu zachował się na skrzyżowaniu ulic 11 Listopada i J. Korczaka.

     

    Słupy te posadawiano zazwyczaj przy drogach jeśli cmentarze znajdowały się w pewnym oddaleniu. Nie wskazywały kierunku, a jedynie informowały, że w okolicy znajduje się miejsce żołnierskich pochówków. Słupy mają 2 metry wysokości. Na owalnej tablicy pod krzyżem maltańskim znajduje się dwujęzyczny napis  i numer cmentarza.

     

     

     

     

     

     

     

     

    10. C.K. Sąd powszechny

     

    Obecnie budynek sądu przy ul. Bieckiej 5.

     

    W więzieniu znajdującym się w budynku sądu w pierwszych miesiącach wojny przebywała ludność posądzona o sympatyzowanie z Rosją, byli to najczęściej Łemkowie. Stąd wywieziono ich koleją do obozu w np. w Talerhofie. Na dziedzińcu sądu 6 września 1914 r. został rozstrzelany prawosławny ks. Maksym Sandowycz.

     

     

     

     

     

     

     

    Po zajęciu miasta przez Rosjan gmach ten był siedzibą min. carskiej ochrany.

     

     

     

     

     

     

    11. Kamienica Aby Korna, tzw. „Kornówka”.

     

    Znajduje się przy ul. Bieckiej 6, nad potokiem Stróżowianka.

     

     

    W „Kornówce” został otworzony 19 stycznia 1915 r. szpital dla cywilnych ofiar wojny. Dostęp do szpitala powszechnego był wówczas praktycznie niemożliwy. Chorymi opiekowały się siostry Służebniczki. Zazwyczaj przebywało tu jednocześnie ok. 15 pacjentów. Po bitwie tymczasowe schronienie w budynku znalazło 20 gorlickich rodzin, które straciły własne domy.

     

     

     

     

     

     

     

     

     

     

     

    12. C.K. Starostwo.

     

    Budynek narożny nr 2 przy ul. Wł. Jagiełły z ul. 3 Maja.

     

     

     

     

    Z balkonu tego budynku 28 lipca 1914 r. starosta gorlicki Tadeusz Mitschke poinformował zgromadzoną ludność o ogłoszeniu mobilizacji.

     

    Ze wspomnień naocznego świadka tamtych wydarzeń:

     

    „… Jak grom z jasnego nieba uderzyła mieszkańców Gorlic wiadomość w dniu [29] czerwca 1914 r. że w dniu wczorajszym zamordowano w Sarajewie w Bośni następcę tronu austriackiego arcyksięcia Ferdynanda i jego małżonkę Zofię Hohenberg (…). Tego samego dnia późnym wieczorem otrzymały Starostwa rozkaz zarządzenia mobilizacji. Wybuch wojny Gorlice przyjęły z entuzjazmem – lotem ptaka- mimo późnego wieczoru- wszyscy zdrowi- obojga płci zgromadzili się pod Starostwem – w oczekiwaniu jakiś nadzwyczajności – potwierdzenia pogłosek. I rzeczywiście o 9-tej wieczór- wyszedł na balkon starosta Mischke – który w krótkich słowach potwierdził rozsiewane pogłoski, z tem nadmienieniem, że w dniu dzisiejszym ogłoszono już mobilizację w całym powiecie gorlickim. Na potwierdzenie tych słów – zaczęto przylepiać na Starostwie rozkaz mobilizacyjny, który w skupieniu ludzie czytali.

     

    Po wygłoszonej przemowie – wzniósł okrzyk na cześć cesarza i Austrji a zebrana ludność odśpiewała hymn „Boże wspieraj, Boże ochroń nam cesarza i nasz Kraj” i głośnym hura, niech żyje wojna podążyła w pochodzie ciemnymi ulicami na rynek pod Magistrat – gdzie po kilku jeszcze mowach pochód rozwiązał się. Mimo rozwiązania się pochodu pozostały grupy i grupki ludzi na rynku po ulicach żywo komentując wybuch wojny (…).

     

    Urzędnicy starostwa ewakuowali się kilkakrotnie: wyjechali we wrześniu, na początku października powrócili. 10 października część urzędników znów wyjechała. Wrócili z wojskiem 12 grudnia, by ponownie wyjechać 27 grudnia. Ostatecznie powrócili wraz z wojskiem po 2 maja.

     

    W budynku obradował nieustannie powołany 20 października 1914 r. Komitet Ratunkowy dla Gorlic. Komitet zajmował się min. rozdawaniem żywności oraz przeciwdziałaniem rozprzestrzenianiu się chorób zakaźnych w oblężonym i okupowanym mieście).

     

    Wnętrze zostało zdewastowane w ciągu tych kilku wojennych miesięcy. W solidnych suterenach starostwa w dniu bitwy ukryli się przed ostrzałem żołnierze rosyjscy. Wielu z nich było rannych. Ci, którzy przeżyli dostali się do niewoli.

     

    Budynek Starostwa nie ucierpiał na skutek ostrzału. Stosunkowo szybko został oddany ponownie do użytku.

     

    W roku 1919, 2 maja w salach gmachu otworzona została „Wystawa pamiątek wojennych” .

     

    Pod balkonem znajduje się tablica upamiętniająca podporucznika hr. Aleksandra Skrzyńskiego, uczestnika Bitwy Gorlickiej, adiutanta gen. Tadeusza J. Rozwadowskiego.

     

     

     

     

     

     

     

     

     

     

     

     13. Tablica upamiętniająca marszałka Józefa Piłsudskiego.

     

    Znajduje się na ścianie budynku przy ul J. Piłsudskiego 1.

     

     

     

     

     

     

    26 sierpnia 1914 r. został utworzony Powiatowy Komitet Narodowy z Komitetem Wojskowym na czele. Zadaniem PKN było przygotowanie mieszkańców powiatu gorlickiego do stworzenia drużyn, które zasiliłyby tworzące się Legiony. Wtedy też została wystosowana odezwa wzywająca do składania darów na rzecz tej formacji, a także zachęcająca do zgłaszania się ochotników chcących zasilić jej szeregi.

     

    Już na początku wojny w szeregi Legionów Polskich zaciągnęło się ponad 120 ochotników, mieszkańców ziemi gorlickiej.

    W 1933 r. Rada Miasta nadała Józefowi Piłsudskiemu „Obywatelstwo Honorowe Miasta Gorlice”.

     

    13 września 1914 r. do Krakowa z gorlickiego dworca odjechało ich 68. W drugiej turze, 21 września 38 ochotników pieszo przez Nowy Sącz udało się do Choczni, do obozu szkoleniowego Legionów Polskich.

     

    W 1933 r. Rada Miasta nadała Józefowi Piłsudskiemu „Obywatelstwo Honorowe Miasta Gorlice”. 

     

     

     

     

     

     

     

     

     

    14. Dom ks. Bronisława Świeykowskiego.

     

    Dom znajduje się przy ulicy nazwanej na cześć jej bohaterskiego mieszkańca - księdza B. Świeykowskiego pod nr 4.

     

     

     

     

    W budynku tym mieszkał „wojenny burmistrz Gorlic”.

     

    25 września 1914 r. ks. Bronisław Świeykowski został wybrany tymczasowym burmistrzem Gorlic (komisarycznym). Reskryptem c.k. Namiestnictwa z dnia 23 listopada 1915 r. został mianowany Komisarzem Rządowym dla Gorlic.

     

    W jego domu w czasie rosyjskiej okupacji, często spotykali się urzędnicy miejscy. W mieszkaniu księdza została także czasowo urządzona kaplica, w której odprawiano nabożeństwa. Dom kilkakrotnie został trafiony pociskami artyleryjskimi zagrażając życiu jej lokatora. 20 stycznia 1915 r. granat zniszczył połowę budynku. Wtedy też przepadła ogromna i cenna kolekcja owadów gromadzona pieczołowicie przez wiele lat.

     

     

     

     

     

     

     

    Na ścianie domu znajduje się tablica upamiętniająca zasługi ks. B. Świeykowskiego.

     

     

     

     

     

     

    Ks. Świeykowski był współorganizatorem „Wystawy pamiątek wojennych” prezentowanej w 1919 r. w gorlickim starostwie. Angażował się bardzo aktywnie w odbudowę Gorlic i życie powojenne miasta.

     

    Więcej o księdzu Bronisławie Świeykowskim znajdziesz w specjalnym artykule na naszej stronie:

    https://gorlice1915.com.pl/Ks._Bronislaw_Swieykowski

     

     

     

     

     

     

     

     

    15. Lamus dworski

     

    Mieści się przy ul. W. Wróblewskiego 10 A i jest obecnie siedzibą Muzeum Dwory Karwacjanów i Gładyszów w Gorlicach.

     

     

     

    W styczniu 1915 r. budynek został trafiony bombą lotniczą. Po całkowitym zniszczeniu został odbudowany. Główna sala wystawiennicza w muzeum nosi imię ks. Bronisława Świeykowskiego. Tam też znajduje się popiersie wojennego burmistrza Gorlic.

     

     

     

     

     

     

     

     

     

     

     

     

     

    16.Kościół parafialny

     

    Obecnie Bazylika Mniejsza p.w. Narodzenia Najświętszej Maryi Panny, ul. Plac kościelny 1. 

     

    14 października 1914 r. na skutek wysadzenia przez wojska c.k. mostu na Ropie wypadły w kościele wszystkie witraże i szyby.

    Najcięższy ostrzał kościoła miał miejsce w dniach 11-17 stycznia 1915 r. Wtedy uszkodzeniu uległy budynki zarówno kościoła jak też    plebanii. Wówczas plebania znajdowała się jeszcze bliżej kościoła niż obecnie. Pierwszy rosyjski komendant miasta sztabskapitan  Czakir kwaterował właśnie tam.

     

    14 stycznia pierwszy granat uderzył w fasadę kościoła wybijając ogromną dziurę. Ten niszczycielski ostrzał został wykonany na        skutek błędnych informacji wywiadu o ukrytym rzekomo na wieży przez Rosjan karabinie maszynowym. Faktycznie karabin znajdował się na strychu Magistratu.

     

    „Na wieżę kościoła padło 8 strzałów armatnich.”

     

    16 stycznia została zburzona część dzwonnicy. Uszkodzeniu uległy organy i chór. Rozbita została nawa główna i boczna. Sklepienie kościoła nad uszkodzonymi nawami zapadło się zupełnie w lutym na skutek kolejnego ostrzału. Podmuch spadającego stropu spowodował, iż wypadł z ram obraz w ołtarzu głównym. Ponownemu uszkodzeniu uległa plebania.

     

    Ze względu na zniszczenia msze odprawiane były w mieszkaniu ks. B. Świeykowskiego lub w ochronce s. Felicjanek. Zatem:

     

    „...Podczas działań wojennych w roku 1915 uległy zniszczeniu:

    - wyposażenie wnętrza, w tym: organy, ławki, konfesjonały, stacje Drogi Krzyżowej,

    - cała południowa strona kościoła,

    - wyleciały wszystkie okna: podmuch spadającego stropu częściowo zniszczył obrazy w ołtarzach,

    - legła w gruzach kaplica „Więzienie Chrystusa”

    - spłonął dach i zawalił się strop na całej długości nawy głównej i prawej bocznej…”.

     

     

     

     

     

     

     

     

     

     

     

     

    Do dziś widoczne są na budynku ślady po pociskach, pomimo ich wypełnienia.

     

    Więcej o losie kościoła parafialnego w czasie I wojny światowej znajdziesz w specjalnym artykule na naszej stronie:

    https://gorlice1915.com.pl/Gorlicki_kosciol

     

     

     

     

    Dziękujemy za wspólny spacer.

     

    Mamy nadzieję, że przebyta trasa dostarczyła Wam ciekawych wrażeń, oraz że zdobyliście nowe informacje o naszym mieście i jego pierwszowojennych dziejach.

     

     

     

    Fotografie zostały wykonane przez członków SH „Bitwa pod Gorlicami 1915” w ramach realizacji zdania.

    Materiały archiwalne pochodzą ze zbiorów członków i sympatyków Stowarzyszenia oraz ze zbiorów Muzeum Regionalnego PTTK w Gorlicach.

     

    Copyright Stowarzyszenie Historyczne „Bitwa pod Gorlicami 1915”