sh@gorlice1915.com.pl

tel. 505 959 828

Stowarzyszenie Historyczne „Bitwa pod Gorlicami 1915” K.K. 32 LIR

Obwieszczenia i odezwy

 

Tu także umieszczone zostały odezwy dotyczące Gorlic.

 

 

1.

O żywieniu się ludności w czasach wojennych.

Pouczenie wydane przez c. k. Ministerstwo spraw wewnętrznych, w styczniu 1915 r.

 

Nieprzyjaciele nasi chcą nas wygłodzić. Zamiar ten jest widoczny z licznych obwieszczeń, pochodzących z nieprzyjacielskich krajów. Co im nie udało się przez powołanie ich wojsk milionowych, zamierzają osiągnąć w ten sposób, iż odcinają nam dowóz środków żywności stawiają nasza ludność wobec niebezpieczeństwa głodu.

Lecz także i ten zamiar nie uda im się, jeżeli każdy z nas weźmie sobie za najświętszy obowiązek i za drogowskaz w prowadzeniu gospodarstwa swego gospodarne obchodzenie się z istniejącymi środkami żywności.

Współdziałanie w zabezpieczeniu wyżywienia ludności w obecnem czasie wojennym jest obowiązkiem każdego, każda poszczególna osoba może jednak także przyczynić się do tego, jeżeli swój sposób życia zastosowuje do wymagań dobra ogólnego.

Niechaj każdy pamięta, że jego jedzenie winno służyć celowi zaspokojenia głodu i wyżywienia, nie zaś celowi żądzy i rozrzutności. Unikajcie zatem nieskromności w jedzeniu i piciu tudzież zaniechajcie obchodzenia wydarzeń uroczystych , biesiadami uroczystemi i ucztami.

Nie należy jednak popadać także w błąd przeciwny i dać się uwieść do zakupowania z obawy przed brakiem niepotrzebnych zapasów. Przez to spowodowałoby się tylko podwyższenie cen w odniesieniu do siebie i innych. Wszystkich, w szczególności także i tych, którzy się zaopatrzyli się już w zapasy , wyraźnie się ostrzega i na tę okoliczność zwraca się ich uwagę, że środki żywności , mianowicie mąka, w razie przechowywania jej w miejscach nieodpowiednich, ulega zepsuciu i staje się bezużyteczną dla pożywienia ludzkiego.

Nie dla wszystkich stosunków można ustanowić te same zasady kierujące co do wyżywienia ludności w czasach wojennych. Wobec tego udziela się tylko niektórych wskazówek, których przestrzeganie leży w interesie każdego z osobna i wszystkich razem.

 

Mięso

Wikt mięsny przecenia się znacznie. Nie jest rzeczą niezbędną jeść mięso codziennie raz lub kilka razy. Przy wielu podaniach, zwłaszcza przy wieczerzy, można zastąpić mięso przez inne potrawy pożywne i syte ( mleko, sery, potrawy z mleka i mąki ).

Bicie bydła młodego jest rzeczą niegospodarną. Cielęcina jest również mniej pożywna. W narzeczu ludu nazywają cielęcinę na pół mięsem pożywnym.

Mięso wołowe i wieprzowe daje się w zupełności zastąpić przez baraninę i kozinę tudzież przez dziczyznę i ryby. Resztek i odpadków mięsnych można użyć w gospodarstwie przy sporządzaniu innych potraw ( zup, sosów, legumin z mięsa i mąki itd. )

 

Mleko. Sery

Mleko i sery są najpoważniejszym i stosunkowo najtańszym pożywieniem, zawierającym białko, i mogą bardzo dobrze zastąpić mięso i jaja, zaoszczędzając przy tym znacznie wydatek.

Mleka i serów, w szczególności tańszego mleka, niezawierającego śmietanki ( mleka zbieranego ), tudzież maślanki i mleka kwaśnego, serwatki, serów nietłustych i twarogów należy używać w większej ilości do jedzenia i w szerszej mierze do przyrządzania potraw.

Tłuszcz

Można bez szkody znacznie ograniczyć spożycie tłuszczu. W utrzymaniu domu w szczególności przy gotowaniu potraw poleca się zachowanie oszczędności co do tego środka pożywienia, który jest stosunkowo drogi i daje się łatwo zastąpić. Najlepiej zastępuje go cukier; zamiast chleba z tłuszczem ( chleb z masłem ) można do chleba użyć jako przyprawy owoców, powideł, marmelady, miodu itp.

Mąka. Chleb.

Na mocy przepisów urzędowych zobowiązano już do mieszania mąki z innymi jej rodzajami ( na przykład z mąką jęczmienną, kukurydzianą, wytworami ziemniaczanymi ) przy sporządzaniu chleba z to celem oszczędzenia zapasów zboża na chleb ( pszenicy i żyta ).

Mała zmiana smaku nikomu nie szkodzi.

Także w gospodarstwie należy używać mieszanej mąki pszennej j i żytniej.

Uprzedzenie co do rodzajów mąki ciemnej jest bez uzasadnione, gdyż maki te są pożywne i smaczne.

Przedewszystkiem gospodarnie należy postępować z chlebem; nie należy krajać chleba więcej, aniżeli się go spożywa. Nie należy być tego zdania, że tylko świeży chleb jest smaczny; chleb nieświeży nie jest wcale mniej pożywny.

Jęczmień i owies, proso i grys ryżowy nadają się do rozmaitych potraw z maki i mleka i wobec tego mogą łatwo zastąpić inne środki pożywienia, których dotychczas zwyczajnie używano. To samo dotyczy także grysu kukurydzianego, który bardziej nadaje się do sporządzania mamałygi, aniżeli mąka kukurydziana.

Z krup, wytworzonych z jęczmienia ( jęczmień okrągły), kaszy owsianej, kup owsianych, papki i z rozmaitego rodzaju zup z mąki i mleka można sporządzić pożywne potrawy.

Owoce strączkowe.

Również owoce strączkowe ( fasola, soczewica, groch ) zasługują na uwzględnienie z powodu ich przydatności do sporządzania potraw sytych i pożywnych.

Ziemniaki.

Wskutek wartości pod względem pożywności i wobec rozmaitej przydatności mogą ziemniaki zastąpić bardzo dobrze i niedrogo wiele środków pożywienia.

Celem gospodarczego postępowania z ziemniakami, należy je gotować nieobrane i dopiero później obierać, w przeciwnym razie niszczy się znaczną ilość materyału pożywczego.

Jarzyny.

Jarzyny są bardzo ważnym środkiem pożywienia z uwagi  na ich właściwości, odmiany i dobry smak, łatwo sycą tudzież umożliwiają z łatwością zaoszczędzenie innych artykułów spożywczych.

Kto ma grunt niezabudowany, na przykład ogród kwiatowy, niechaj uprawia wczesne ziemniaki, jarzyną, sałatę, itp. W ten sposób można uzyskać dla własnego gospodarstwa, a często i dla innych, wartościowe dodatki do jadła.

Cukier. Owoce.

Cukier uważa się często, całkiem nietrafnie jako przyprawę dla smaku, podczas gdy on w rzeczywistości jest nadzwyczajnie ważnym środkiem pożywienia i wobec tego winien być używany możliwie jak najwydatniej. Jak już wspomniano, może cukier zastąpić tłuszcz; przez szersze używanie cukru można  - przypuściwszy, iż dostateczne zapasy zostają do dyspozycyi – zapobiegnie podwyżce cen tłuszczu.

Z tego samego powodu pożądane jest spożywanie potraw słodkich, owoców w jakiejkolwiek formie w szczególności kompotów i marmelad, tudzież miodu. Owoce należy dlatego strzec w czasie należytym przed zepsuciem i zrobić je przydatnemi do użytku odpowiedniego ( poprzez suszenie, robienie konfitur).

Napoje.

Woda zaspokaja pragnienie najlepiej; mleko jest napojem najbardziej pożywnym.

Za pieniądze, które się wydaje, i to często nadmiernie, na napoje spirytusowe, należy raczej kupować niezbędne artykułu żywności. Surowców ( zboża, ziemniaków, owoców, itd.) potrzebnych do sporządzenia napojów spirytusowych można użyć jako artykułu spożywczego.

Także kawa i herbata uzyskuje wartość pożywczą dopiero prze przyprawę cukru i mleka. W miejsce tych artykułów, pochodzących z za morza, a zatem zostających do dyspozycji tylko w ograniczonych ilościach, można raczej używać mleka, pożywnych zup z mleka, zup z maki, kasz itd.

Dla dzieci są napoje spirytusowe w każdym razie szkodliwe, a kawa lub herbata co najmniej niepotrzebne.

Xxx

 

W ogólności należy zwracać na to uwagę, aby nie gotować więcej, aniżeli się zwyczajnie spożywa tudzież uwzględnić tę okoliczność, iż także resztek i odpadków można użyć ponownie. Odpadki kuchenne nadają się często na pożywienie dla bydła.

Przez smaczne przyrządzenie potraw zmieszanych, poprzez rozumna odmianę pożywienia i o ile możności unikanie jego jednostronności można nawet potrawami zwykłymi zaspokajać apetyt.

Przy sporządzaniu potrwa ważna rolę odgrywa właściwe użycie materyału opałowego.

Oszczędne używanie materyału opałowego, w szczególności węgla, zasługuje w obecnym czasie na znaczniejszą uwagę. Dlatego udziela się jeszcze kilka wskazówek co do właściwego używania węgla przy gotowaniu i paleniu w piecach.

W naszych paleniskach i piecach zużywa się w istocie przeważnie tylko jedną dziesiątą, często nawet jedną dwudziestą część ciepłą, jakie można by uzyskać z węgla i  z drzewa.

Dlaczego? Dlatego, Ze pali się w sposób nieodpowiedni.

Współobywateli i współobywatelki!

Do Was wszystkich zwraca się ta odezwa , abyście spełnili wasz obowiązek tak wobec ogółu jak i także wobec Was samych.

Nie należy żyć bez troski i pamiętać tylko o dniu dzisiejszym, lecz każdy winien się zaciągnąć do służby, mającej na oku dobro ogółu. Niechaj nikt nie myśli, że na jego przyczynianiu się nie zależy. Tylko liczne krople mogą wydrążyć kamień!

Wasi ojcowie, bracia, małżonkowie stoją w polu. Oni krew swoja składają w ofierze dla zwycięstwa naszego. Zanieście także i Wy ofiarę dla ojczyzny, dla której nasi waleczni żołnierze codziennie ponoszą tak wielkie ofiary. Niechaj każdy stara się o oszczędność co do zapasów naszych środków żywności i zechce okazać się w ten sposób godnym obecnego czasu tak niepospolitego.

 

Przedruki niniejszego pouczenia można nabyć bezpłatnie: w Ministerstwie spraw wewnętrznych, Namiestnictwach i Rządach krajowych tudzież u politycznych władz powiatowych,. Zaleca się przedrukowanie pouczenia w dziennikach itd.

Z c. k. nadwornej i państwowej drukarni w Wiedniu.

 

 

2.

 

C. K. Ministerstwo spraw wewnętrznych.

Oszczędzanie zapasów mąki.

Wskazówki praktyczne.

 

Do najważniejszych zadań gospodarstwa domowego w czasie wojny należy możliwie najbardziej oszczędne obchodzenie się z zapasami mąki.

Zapasy, które są do rozporządzenia, tylko wtedy pokryją zapotrzebowanie do następnych żniw, gdy używanie mąki ograniczy się możliwie najbardziej.

To można osiągnąć:

1.            Gdy zamiast dotychczas używanej niezmieszanej mąki pszennej lub żytniej będzie się używało mieszanek składających się z tych gatunków mąki i z innej mąki.

Nie używamy w gospodarstwie domowem niemieszanej mąki pszennej lub żytniej. Zastępcze artykuły mączne należy mieszać do połowy ilości. Mąki mieszane dają się prawie równie dobrze zastosować jak niezmieszane; one nie wymagają żadnych zmian używanych przepisów kucharskich. Jedynie tylko nie poleca się wyrabiać ciasta na strudel z powodu małej zawartości lepu w mieszankach mącznych.

2.            Gdy od sporządzania potraw używać się będzie zamiast dotychczas używanej mąki pszennej i żytniej tylko innej mąki jak n. p. mąki kukurydzianej, mąki jęczmiennej, mąki ziemniaczanej i t. p.

Mąka jęczmienna nadaje się bardzo dobrze do sporządzania tak zwanej „zapraszki” do „podsypywania” i „rumienienia”; w przyszłości żadnej innej mąki nie powinno się używać do tego. Z mąki tej – zawierającej najwięcej białka i najpożywniejszej ze wszystkich – można także sporządzić rozliczne samoistne potrawy bez domieszania mąki pszennej lub żytniej, na przykład kluski prażone, zupę kminkową, ciasto lane i smażone, grzybki mączne do rosołu i inne. Ciasta sporządzane z mąki jęczmiennej, muszą gotować się dłużej aniżeli ciasta sporządzane z mąki pszennej. Przy użyciu zastępczych artykułów mącznych do ciasta drożdżowego można oczekiwać udania się tego ciasta tylko przy powolnem jego rośnięciu.

Mąka kukurydziana i grys kukurydziany, mimo dobrego smaku i wielkiej zawartości części pożywczych, nie znalazły tak powszechnego uznania, na jakie zasługują. Nadają się one znakomicie do rumienienia, do sporządzania mamałygi, do przystawek do potraw mięsnych z sosami, nadto do sporządzania tak legumin niesłodkich, jak i potraw słodkich. Jeśli chce się zagłuszyć smak kukurydzy, to wystarczy dodać w tym celu kilka kropel rumu. Potrawy drożdżowe z mąki kukurydzianej potrzebują do rośnięcia dłuższego czasu aniżeli takie potrawy sporządzone z mąki pszennej.

Grys ryżowy zastępuje bardzo dobrze grys pszennej, w szczególności przy sporządzaniu lepszych potraw słodkich i legumin, tudzież delikatnych ciast biszkoptowych jakoteż ciastek, do których pulchności dodaje się piany z białek lub drożdży w proszku.

Nadto zaoszczędzi się zapasy:

3.            Gdy częściej aniżeli dotychczas podawać się będzie potrawy, do których sporządzenia nie trzeba mąki wcale lub bardzo mało.

Do takich potraw należą zupy jarzynowe, sporządzane na sposób szwajcarski (bez zaprażki), które w czasie wojennym z tego powodu, iż należy ile możności ograniczyć spożycie mięsa wołowego, są bardzo polecenia godne, zupy mleczne, wszystkie potrawy z ziemniaków i potrawy z ciasta ziemniaczanego, przeważna ilości potraw z jarzyn, wszystkie potrawy z ryżu, zupy ryżowe, ryż gotowany w parze, ryż z grzybami, rizotto, ryż z mięsem tudzież wypiekana legumina ryżowa, ryż z jabłkami, zimna ryżowa legumina i wiele innych potraw z grypsu ryżowego.

Bardzo polecenia godne jest sporządzanie najpożywniejszych w ogóle zup, lemieszek, potraw mlecznych, legumin pieczonych i gotowanych w parze (budyni) z grysu i kaszy owsianej, z krup jęczmiennych tudzież z prosa i mąki tatarczanej.

Także w wykwintnej kuchni powinno się tylko takie słodkie potrawy podawać na stół, do których sporządzania nie potrzeba mąki wcale albo bardzo mało, jak n. p. leguminy z bitych białek, biszkopty, masy serzane, czekoladowe, migdałowe, masy z orzechów włoskich, laskowych i maronów.

Dopóki starczą zapasy, można także pokrywać zapotrzebowanie przez używanie w sposób fabryczny sporządzanego ciasta do zup i makaronu i t. p.

W końcu można osiągnąć zaoszczędzenie produktów mącznych:

4.            Gdy możliwie oszczędnie obchodzić się będziemy z chlebem i innymi produktami mącznymi.

Nie należy zatem krajać więcej chleba, aniżeli się go spożywa; resztek z chleba należy użyć do sporządzenia zupy chlebowej, knedli i t. p.

 

 

3.

Karta zgłoszenia zapasów zboża, wyrobów młynarskich i owoców strączkowych

w dniu 15. października 1915.

 

Pouczenie do wypełnienia karty zgłoszenia na końcu karty, przeczytać przed wypełnieniem karty zgłoszenia.

Zapasy znajdują się w :

Powiat polityczny   …………………………...

Gmina (obszar dworski)  ………………………….

Miejscowość (dzielnica)  ………………………..

Ulica Nr. domu  ……………………..

Nazwisko i imię, zatrudnienie …………………………..

Miejsce zamieszkania i mieszkanie ……………………….

W mojem gospodarstwie domowem mam do wyżywienia łącznie z moją osobą………..(liczba osób).  ( Uczestnicy gospodarstwa razem z tymi robotnikami, urzędnikami i służbą, którym należy się wolny wikt albo zboże i wyroby młynarskie jako zasługa).

W dniu 15. października 1915 znajdowały się w mojem przechowaniu następujące zapasy w kilkogramach:

Zboże wymłócone należy zliczyć razem ze zbożem, które się otrzyma ze zboża jeszcze niemłóconego i podać łącznie w jednej liczbie.

A. Zboże:

Młócone i niemłócone razem (łącznie ze zbożem na zasiew)………

1.            Pszenica…….

2.            Żyto (łącznie z mieszanką)…..

3.            Jęczmień…………

4.            Owies………..

5.            Hreczka…………

6.            Kukurydza stara…..

7.            Kukurydza nowa…….

 

B. Mąki:

1.            Mąka pszenna i grysik pszenny………

2.            Mąka żytnia…….

3.            Mąka kukurydziana i grysik kukurydziany…….

4.            Inne mąki ( z jęczmienia, owsa, hreczki i t. p. )……..

C. Owoce strączkowe:

1. Fasola i bób……….

2. Groch…..

3. Soczewica………..

Zapewniam niniejszym, że powyższe zeznania uczyniłem według najlepszej wiedzy i sumienia, a poniżej podane postanowienia przeczytałem

…………..miejsce, dnia…………. 1915.

……………………….

Podpis

Przepadek (konfiskata)

 

Zapasy podlegające obowiązkowi zgłoszenia, których nie zgłoszono, przepadają na rzecz Państwa na zasadzie postanowień Cesarskiego rozporządzenia z dnia 21 czerwca 1915. Dz. U. p. nr 167 o zabezpieczeniu zaopatrzenia w zboże i mąkę.

Postanowienia karne:

Kto z umysłu zataja zapasy zboża lub wyrobów młynarskich, znajdujące się w jego posiadaniu lub przechowaniu, karany będzie przez sąd aresztem od 1 tygodnia do 6 miesięcy, a jeżeli wartość zapasów przenosi 500 K. ścisłym aresztem od 1 miesiąca do 1 roku.

Obok kary aresztu może być orzeczona kara pieniężna w pierwszym wypadku do 2000 K., a w drugim do 20.000 K.

Kto przy spisie zapasów nie da w przepisanem terminie żądanych od niego wyjaśnień, kto wzbrania się odpowiedzieć na postawione mu pytania lub daje odpowiedź nieprawdziwą, kto delegatowi władz zabrania wstępu do ubikacyi przemysłowych, magazynów lub jakichkolwiek innych ubikacyi, kto zabrania wglądu do zapisków gospodarczych i przemysłowych, lub wzbrania się dać żądane wyjaśnienia albo też daje wyjaśnienia fałszywe, karany będzie aresztem od 3 dni do 3 miesięcy albo grzywną od 200 do 2000 K.

Obok kary aresztu można nałożyć karę pieniężną do 2000 koron.

Można też orzec utratę uprawnienia przemysłowego.

Pouczenie do wypełniania karty zgłoszenia.

1)            Spis ma na celu umożliwić przegląd znajdujących się zapasów.

2)            Zapasy mają być zgłoszone w tej gminie, w której się 15 października znajdują.

3)            Do zgłaszania zapasów obowiązana jest ta osoba, w której posiadaniu lub przechowaniu znajdują się zapasy własne lub obce.

Zapasy więc, które należą do osób trzecich, w szczególności do Wojennego Zakładu dla obrotu zbożem winien zgłaszać przechowujący te zapasy (magazyn, młyn itd.) a nie właściciel; w szczególności też i te zapsy, które sprzedano już osobom trzecim, jednak jeszcze nie oddano, ma zgłosić przechowujący – w ostatnim wypadku należy wymienić kupującego.

4)            Znajdujące się zapasy należy podać w całości. Nie wolno potrącać niczego dla potrzeb gospodarstwa domowego, przemysłu lub rolnictwa, ani zboża na zasiew  lub przeznaczonego do jakiegokolwiek innego celu.

5)            Zapasy znajdujące się 15. października w transporcie winien odbiorca zgłosić w ciągu trzech dni po odebraniu.

6)            Wszystkie zapasy należy podawać według wagi w kilogramach. Każde inne podanie wagi lub ilości (centar metryczny, funt, hektoliter i t.d.) jest niedopuszczalne.

7)            Dla kontroli zgłoszeń jest władza uprawniona, rewidować każdego czasu przez swych delegatów lokalne przedsiębiorstwa, magazyny i wszelkie ubikacye, oraz przeglądać zapiski gospodarcze przemysłowe i handlowe.

8)            Karta zgłoszenia musi być podpisaną przez obowiązanego do zgłoszenia. Niepodpisane karty zgłoszeń uważane będą jakby nieoddane.

9)            Badanie stosunków majątkowych albo zużytkowanie uczynionych zeznań do celów podatkowych jest wykluczone. Zgłoszenia będą służyć tylko do urzędowej statystyki. Osoby współdziałające przy spisie zapasów złożyły przyrzeczenie utrzymania w tajemnicy poczynionych spostrzeżeń.

 

 

4.

 

C. K Ministerstwo wojny

Urząd opieki wojennej

 

Zbiórka wełny i kauczuku.

Urząd opieki wojennej.

 

Nieprzyjaciel usiłuje nas odciąć.

 

Przeciw jego armiom obrania nas waleczne nasze wojsko.

Nieprzyjaciele usiłują teraz pokonać nas pod względem gospodarczym.

Dowóz niezbędnych surowych materyałów jest odcięty, musimy tedy pomóc sami sobie !

Pragniemy tego i możemy czynić to!

Musimy uczynić to dla dobra wojska i ludności cywilnej, pamiętni przysłowia:

„Si vis pacem, para bellum”

„Chcesz pokoju, szykuj wojnę”.

Zaopatrzenie na czas wojny w ciepłą bieliznę jest niezmiernie ważne.

Wewnętrzna produkcya wełny nie wystarczy wprawdzie na zapotrzebowanie, lecz w każdem przedsiębiorstwie i w każdem gospodarstwie domowem znajdą się materyały, nadające się do przerobienia, znoszona, zużyta odzież, pończochy, chusty na głowę, wełna, bielizna itd., któremi nasze fabryki mogą uzupełnić swojskie zapasy surowych materyałów.

Tydzień zbiórki:

W czasie od 27 września do 2. października odbędzie się w całej Austryi zbiórka tych przedmiotów przez uczniów od domu do domu.

Również Urząd opieki wojennej, Wiedeń IX., Berggasse 16 przyjmuje wszystkie odnośne dary.

Pomagajcie zebrać, potrzebujemy koniecznie wełny i kałczuku.

Co do tego ostatniego materyały jesteśmy całkowicie zdani na dowóz.

Również płótna, towarów bawełnianych i odpadków.

 

Pożądane są:

Wełna.

Zużyte i nowe wyroby tkackie i pończoszkowe wszelkiego rodzaju, na przykład:

Suknie kobiece i męskie,

Zarzutki, płaszcze zimowe itd.,

Futra wszelkiego rodzaju,

Materyały wełniane i odcinki materyałów,

Stare kolekcye próbek materiałów,

Szale, Czapki wełniane

Switery, bluzy wełniane

Kaptury wełniane, kurtki wełniane

Dzierzgane chusty wełniane,

Rękawiczki wełniane,

Firanki wełniane,

Pończochy i skarpetki,

Dywany, chodniki, kołdry wełniane

Wełna materacowa, lambrekiny,

Bielizna wełniana, bielizna jegerowska,

Napulśniki

Kamasze

Wełna nieprzerobiona, nici na pończochy.

 

Płótna i bawełna

Zużyta i nowa bielizna wszelkiego rodzaju, w szczególności prześcieradła, ręczniki, obrusy, serwety, bielizna kuchenna, chustki do odkurzania, chustki kieszonkowe, fartuszki, suknie, koszule, spodnie, pończochy, skarpetki, staniczki.

Nowe materyały i odpadki materyałów płóciennych i bawełnianych, oraz kollekcye próbek i resztki materyałów.

Stare powrozy, sznury konopne, liny i szpagat

Stare worki i płótno do pakowania, każdego rodzaju.

Kauczuk

Obręcze automobilowe, kolarskie i wozowe (zwłaszcza rury pneumatyczne).

Węże gumowe wszelkiego rodzaju, parowe, ssące i tłoczne, węże sikawkowe, ogrodowe itp.

Piłki do gier dziecięcych i tenisowe.

Kalosze i płaszcze gumowe.

Pierścienie butelkowe, guma do wycierania, i techniczne towary gumowe.

Przyrządy chirurgiczne, łóżka wodne, gąbki, rękawiczki gumowe itd.

Kauczuk, jako to grzebienie, płyty gramofonowe, artykuły techniczne, rury i płyty itp.

Towary z gutaperki i odpadki, drut kablowy, słowem wszystko, nawet przedmioty z gumy, będące pozornie nie do użycia.

W interesie szybszego sortowania uprasza się, by przedmioty gumowe i tkaniny opakować, o ile możności osobno.

 

 

5.

Obwieszczenie.

Rozporządzenie o odgrzebywaniu kości i zwłok dla celów technicznych.

 

Ażeby zaopatrzyć kraj w dostateczną ilość tłuszczów dla celów technicznych, zarządziło Generałgubernatorstwo wojskowe, aby przedsięwziąć odgrzebywania celem wydobycia tłuszczu i kości. Odgrzebywania te maja być przeprowadzone tylko przez wykopacza, legitymowanego przez centralę materyałów surowcowych Generałgubernatorstwa wojskowego.

Posiadacze gruntów, na których nastąpi odgrzebywanie mają na takowe przyjść bez odszkodowania jednak są upoważnieni żądać, ażeby wykopane doły zostały w należyty sposób zasypane.

Kto bez legitymacyi, wystawionej prze centralę materyałów surowcowych Generałgubernatorstwa wojskowego, zakopany tłuszcz albo kości wykopuje, transportuje, ma w posiadaniu albo przerabia, zasługuje na karę i oprócz tego zapasy takich materyałów będą bez odszkodowania odebrane.

Biorąc pod uwagę naglące zapotrzebowanie tłuszczu i kości, należy natychmiast donosić o wszelkiej niedozwolonej manipulacji, względnie o każdym skonstatowanym wybryku z tego rodzaju materjałami.

Odgrzebywania będą miały miejsce w pobliżu dawnych pozycyi rosyjskich. Tłuszcz wygląda ciemno-brunatno, posiada mocną, nieprzyjemna woń i przeważnie będzie zapakowywany w worki.

c. i k. komendant obwodu

BALZAR pułkownik w.r

 

 

6.

c. k. Ministerstwo spraw wewnętrznych w czerwcu 1917 r.

 

Wskazówki

Dla zbierania i przygotowania używanych materyałów opatrunkowych

w celu ich odnowienia.

 

 1. Zdejmowanie opatrunków.

Celem zachowania materyałów opatrunkowych należy unikać rozcinania użytych opatrunków przy ich zdejmowaniu, lecz zwijać je w sposób prawidłowy.

Plastry, użyte do zamknięcia opatrunków należy w ten sposób oddzielać od zwojów opatrunku, by unikać rozdarcia tkaniny. Opatrunki, które mają być ze względów sanitarnych do zabierania dla celów odnowienia wykluczone, wyznaczy lekarz na zasadzie przepisów zawartych w końcowym ustępie § 4. Rozporządzenia ministeryalnego z 13 maja 1917.

Dla osiągnięcia ujednostajnienia postępowania należy polecić chorym opatrywanym w ambulatoryach ( bez względu na to, czy te stoją w łączności z zakładami leczniczymi, względnie humanitarnymi lub nie), dalej w stacyach ratunkowych, w pokojach ordynacyjnych lekarzy kas chorych, lub zakładów fabrycznych, by się zjawili do zmiany opatrunku i oddawali także ostatni opatrunek.

2. Odkażanie.

Użyty materyał opatrunkowy ma być bez wyjątku uważany za zakażony i wskutek tego przed każdą dalszą manipulacyą odkażony.

Ponieważ zaś materyały opatrunkowe są często zanieczyszczone wydzielinami z ran i krwią, można używać przy ich odkażaniu tylko takiego sposobu, który wyklucza możliwość utrwalenia krwi lub ropy w tkaninie opatrunku.

Wskutek tego odkażanie za pomocą pary, suchego powietrza lub rozczynu sublimatu nie nadaje się w tych wypadkach.

Przy obecnym braku mydła jest przeto najwięcej wskazanym włożyć materyał y opatrunkowe bezpośrednio po ich zdjęciu, na 8 do 12 godzin do 3% rozczynu sody, do którego dodano 2 do 3 % surowego kwasu karbolowego. Inne środki odkażające jak: lysol, neolysol, lyxyl i t. p. mogą być do tego celu używane tylko w miarę posiadanych zapasów; nabywanie bowiem środków odkażających zawierających mydło w rozczynie jest obecnie niemożliwem.

Szczególniejszą uwagę należy zwrócić na to, by dane materyały były zupełnie pokryte rozczynem odkażającym.

W wielkich zakładach wskazanem jest zcentralizowanie odkażania i dlatego postępowania z materyałem użytym, dalej ustawienie w ubikacyach przeznaczonych do zdejmowania opatrunków dwóch garniturów numerowanych, nakrywanie opatrzonych naczyń blaszanych, przeznaczonych do zbierania użytych opatrunków. Jedna grupa tych naczyń ma być przygotowaną do składania użytego materyału, podczas gdy druga napełniona już takim materyałem ma być wypróżniona do zbiornika z płynem odkażającym, następnie oczyszczoną i przygotowana znów do użytku.

W małych zakładach wystarczyć mogą do zbierania i odkażania materyałów opatrunkowych naczynia gliniane, kamionkowe i t. p.

3. Sortowanie.

Sortowanie materyałów opatrunkowych ma się odbywać po ich odkażeniu.

Gazę użytą do osłonięcia waty drzewnej, waty z cellulozy lub innych artykułów zastępczych, należy przeznaczyć do odnowienia, tak samo, jak organtynę zaprawiona krochmalem (sztywne opaski).

Odpadki powstające przy cięciu i przystosowywaniu materyałów opatrunkowych należy również zebrać i odsyłać.

Odwozić można maretyały tylko w stanie suchym. Do tego celu dostarczy centrala bawełniana każdemu zakładowi tkanych worków papierowych.

Tam, gdzie znajduje się parowy kocioł, można przedsięwziąć suszenie na kracie nie podlegającej rdzewieniu, umieszczonej nad kotłem parowym.

Dla mniejszych zakładów nie określa się najmniejszych ilości, jakie można odwozić, w każdym razie pożądanem jest, by o ile możliwości odsyłać pełny worek.

Wszystkie powyższe zarządzenia należy jak najstaranniej wykonywać, gdyż w obecnych warunkach jest koniecznem, by jak największych ilości użytych materyałów opatrunkowych dostarczyć do odnowienia i w ten sposób zachować je dla ponownego zużycia.

W zakładach leczniczych i humanitarnych koniecznem jest dla zapewnienia pomyślnego wyniku obok należytej organizacyi ze strony zarządów lekarskich w pierwszej linii, także pełne zrozumienie współdziałania ze strony lekarzy zakładowych i zawodowych pielęgniarek.

 

 

7.

C. k. Starostwo w Gorlicach.

Gorlice, dnia 12 maja 1915.

Do zwierzchności gminnej w Gorlicach

 

C. k. Ministerstwo obrony krajowej zarządziło reskryptem telegraficznem z dnia 10 maja 1915 stawkę pospolitaków urodzonych w latach 1873 do 1896 o ile znajdują się w tamtejszej gminie czy to przynależni do gminy czy obcy bez względu na to czy do stawki tej przedtem kiedykolwiek się jawili /czy to w Grybowie lub w Nowym Sączu/ jeśli tylko za niezdatnych uznani zostali.

Stawka odbywać się będzie w Gorlicach od 19 maja b. r. przez 8 dni w gmachu „Sokoła”.

Pospolitacy uznani przez Komisyę za zdatnych zostaną natychmiast bez względu na roku urodzenia odstawieni do przynależnych batalionów uzupełniających. Każdy przeto pospolitak powinien przynieść do stawki do pory roku zastosowane ubranie, bieliznę, silne obuwie, menażki i żywność na kilka dni.

Pospolitacy mają jawić się wszyscy czysto umyci z przyborami – jak wyżej wymieniono o godzinie 7 rano.

 Dla każdego pospolitaka należy wypełnić druk „legitymacya i certyfikat jawienia się do stawki pospolitego ruszenia”. Legitymacyę należy wręczyć pospolitakom i pouczyć tychże by przynieśli je ze sobą do stawki. Certyfikaty jawienia się do stawki przedłoży naczelnik gminy w dniu stawki delegatowi c. k. Starostwa wraz z legitymacyami, które na miejscu stawki pościągać należy. Naczelnik gminy przedłoży wraz z certyfikatami wykaz pospolitaków, których dostawił do stawki.

Zarządzenie to należy podać do powszechnej wiadomości w sposób gminie uważany.

Sprzedaż napojów spirytusowych, wina i piwa na czas poboru jest zakazany.

Za wykonanie niniejszego reskryptu, czynię Naczelnika gminy osobiście odpowiedzialnym.

c. k. Radca Namiestnictwa

Mitschka

 

 

 

8.

Gorlice, dnia 28 sierpnia 1915

Okólnik

Do wszystkich Zwierzchności gminnych w powiecie.

W myśl rozporządzenia wszystkich Ministerstw z 17/8 1915 Ministerstwa spraw wewnętrznych z 21/8 1915 zaprowadzony został przymus paszportowy dla podróży w całej Galicyi, przyczem podzielono Galicyę na dwie strefy „I. Dalszy obszar wojenny”, do którego należy odwód c. k. Wyższego Sądu Krajowego w Krakowie oraz powiaty Turka, Lisko, Sanok, Brzozów, Dobromil, Stary Sambor, Przemyśl i Jarosław i „II Bezpośredni obszar wojenny”, do którego należy obwód Wyższego Sądu Krajowego we Lwowie. Po podróż do tego ostatniego okręgu trzeba mieć pozwolenie dotyczącej c. i k. Komendy wojskowej i bez takiego pozwolenia nie wolno stanowczo granicy pomiędzy jednym a drugim okręgiem przekraczać. Wobec tego wzywam zwierzchności gminne, aby nie wystawiały odtąd poświadczeń na uzyskanie legitymacyj, natomiast należy wystawiać stronom poświadczenia na uzyskanie paszportów do podróży na drukach, które można nabyć w drukarni Turowicza w Gorlicach.

Do poświadczenia takiego należy dołączyć fotografję i stempel za 2 k., nadmieniam, że paszport do podróży będzie wydany tylko osobie zupełnie zaufanej i w koniecznej, uzasadnionej potrzebie podróży. Inne podania będą nieuwzględnione. W podaniu winien być naprowadzony zawsze cel podróży.

Również winien podróżujący zaopatrzyć się przed podróżą w poświadczenie gminne, że w domu gdzie mieszka nie panuje żadna epidemia.

Reskrypt niniejszy należy jak najobszerniej w gminie ogłosić.

c. k. Radca Namiestnictwa

Mitschak

 

 

 

 

9.

Gorlice, dnia 27 sierpnia 1915.

Okólnik

Do wszystkich Zarządów szkół w okręgu.

 

Austro-węgierskie garbarnie, które dla bitności c. k. Armii posiadają pierwszorzędne znaczenie pozbawione są dowozu garbnika z poza granice krajowe. Jednym z najważniejszych produktów dostarczających garbnika Monarchii jest galasówka, której zbiór przypada od początku sierpnia do połowy września. Wskutek reskryptu J. E. Pana Ministra Wyznań i Oświaty z dnia 18 sierpnia 1915 i c.k. Rady Szkolnej Krajowej z dnia 21 sierpnia 1915 poleca się Zarządowi szkoły pod osobistą odpowiedzialnością kierownika ewentualnie nauczyciela samoistnego, aby bezzwłocznie zarządził za pośrednictwem młodzieży szkolnej i innych osób zorganizowanie zbiórki galasówek tem więcej, że przez to dostarczono będzie biednej ludności źródło zarobku, gdyż interesanci będą dobrze wynagradzać tę pracę. Obowiązkiem nauczycieli będzie zachęcać do zbiórki galasówek nie tylko młodzież szkolną, ale i ludność miejscową oraz tą czynnością kierować i młodzież szkolną nadzorować . Dnia 10 września 1915 należy bez dalszego ponaglania przedłożyć sprawozdanie ile kilogramów galasówek w gminie zebrano i oczekiwać dalszych zarządzeń.

c.k. Radca Ministerstwa

 

 

 

Artykuł będzie uzupełniany.

 

 

 

Copyright Stowarzyszenie Historyczne „Bitwa pod Gorlicami 1915”