sh@gorlice1915.com.pl

tel. 505 959 828

Stowarzyszenie Historyczne „Bitwa pod Gorlicami 1915” K.K. 32 LIR

    Poradnik wojenny

     

     

    Fragmenty pochodzą z: Jan Puchałka, Poradnik w czasie wojny, Kraków 1915.

     

    Informacye.

     

    W dziale informacyjnym pomieszczamy szereg wskazówek, które zapewne mogą się przydać naszym Czytelnikom. Przy zestawieniu tych wskazówek nie trzymaliśmy się z góry określonego porządku, lecz podajemy wskazówki tak, jak nam się ich potrzeba na myśl nasuwała. Zaznaczamy równocześnie, że we wszelkich sprawach udziela szczegółowych wiadomości nasz Sekretaryat.

    I. Zasiłki wojskowe.

    Kto jest uprawniony do pobierania zasiłku?

    Kogo ustawa zalicza do rodziny ?

    Którzy członkowie rodziny mają prawo do zasiłku ?

    Z czego składa się zasiłek wojskowy ?

    Termin pobierania zasiłku.

    II. Ważniejsze ustawy i zarządzenia władz wydane w czasie wojennym

    Wyżywienie wojska i ludności cywilnej.

    Wojenny zakład obrotu zbożem

    Ceny.

    Komunikacya

    Zarządzenia prawne.

    Moratorium.

    Obrona własności chłopskiej.

    Zamkniecie szynków.

    Rozszerzenie praw kobiet.

    Ogólne środki opieki.

    III. Zaopatrzenie rodzin po poległych i zaginionych.

    Co rozumieć należy pod zaopatrzeniem po poległych?

    Kto ma prawo do zaopatrzenia?

    Z czego składa się zaopatrzenie?

    Wysokość zaopatrzenia.

    Zmian w wysokości zaopatrzenia.

    Jak długo trwa zaopatrzenie?

    Zgłoszenie prawa i wypłata zaopatrzenia.

    Zaopatrzenie wdów i sierót o poległych lub zaginionych oficerach.

    IV. Informacje.

    Ubezpieczenie żołnierzy na życie.

    Obrót pocztowy z jeńcami zatrzymanymi i dozorowanymi.

    Obrót z jeńcami wojennymi.

    Wydobywanie i transportowanie zwłok żołnierzy.

    Wiadomości o żołnierzach, zabitych, rannych i zaginionych, oraz wziętych do niewoli.

     

    I. Zasiłki wojskowe.

    Kto jest uprawniony do pobierania zasiłku?

     

    Rodzinie do niezobowiązanego do służby prezentacyjnej, powołanego pod chorągiew w razie mobilizacji lub uzupełnienia siły zbrojnej do stanu wojennego, lub na wypadek powołania pospolitego ruszenia – należy się zapomoga ze środków państwowych. Jest rzeczą obojętną, do jakiego rodzaju broni został przydzielony powołany. Nie mają natomiast prawa do zasiłku rodziny osób, które na podstawie umowy spełniają funkcje wojskowe. Obojętną jest również rzeczą, czy powołany mieszka w obrębie monarchii, czy też poza jej granicami. Do pobierania zasiłku uprawnione są również rodziny osób, wykonujących świadczenia wojenne osobiste.

     

    Kogo ustawa zalicza do rodziny ?

     

    Według ustawy rodzinę powołanego stanowią:

    a) żona,

    b) ślubne potomstwo (dzieci),

    c) ślubni rodzice,

    d) ślubni dziadkowie,

    e) ślubni pradziadkowie,

    f) ślubni teściowie,

    g) ślubne rodzeństwo (bracia i siostry),

    h) nieślubna matka,

    i) nieślubne potomstwo( dzieci),

    j) pasierbowie,

    k) ojczym i macocha.

    (…) nieślubnej żonie powołanego nie przysługuje prawo do zasiłku, natomiast przysługuje ono nieślubnej matce i nieślubnym dzieciom(…).

    Wszyscy powyżej wymienieni członkowie rodziny żołnierzy ( od podoficera w dół) są pod względem zasiłków na równi traktowani, to znaczy, że mają prawo do zasiłku takiej samej wysokości. Odnośnie zaś do oficerów (gażystów, od chorążego w górę) ślubna żona i ślubne dzieci otrzymują sustentacye mieszkaniowe, gdy natomiast reszta członków rodziny oficera ma prawo tylko do zasiłków, jakie pobierają członkowie rodzin żołnierzy.

     

    Którzy członkowie rodziny mają prawo do zasiłku ?

     

    Do zasiłku państwowego maja prawo jedynie członkowie rodziny powołanego, których utrzymanie zależało przedewszystkiem od zarobku powołanego (…).

     

    Z czego składa się zasiłek wojskowy ?

     

    Zasiłek wojskowy składa się z kwoty na utrzymanie rodziny i na mieszkanie. Kto zatem posiada własny dom, lub w ogóle mieszkania nie płaci, ten otrzymuje jedynie kwotę przeznaczoną na utrzymanie. Zasiłek na mieszkanie wynosi połowę kwoty dawanej na utrzymanie.

     

     

    Termin pobierania zasiłku.

     

    Zasiłek należy się rodzinie za cały czas pełnienia służby przez powołanego. Jako termin rozpoczęcia służby u nowopowołanych uważa się dzień złożenia przysięgi.

    W razie dezercji żołnierza, lub skazania go na ciężką karę traci się prawo do zasiłku. Nawet w wypadkach gdy żołnierz zostaje superarbitrowany lub zginie albo zaginie, rodzina jego pobiera nadal zasiłek, a to aż do odwołania.

    Jeśli żołnierz pełni służbę prezentacyjną, to jest obowiązkową 1-3 letnią, to rodzina jego w czasie mobilizacyi nie ma prawa do zasiłku wojskowego. Jeśli jednak w czasie trwania mobilizacyi skończy się dla żołnierza okres jego służby prezentacyjnej - natenczas rodzinie przysługuje prawo do zasiłku od dnia, w którym w zwyczajnym czasie byłby żołnierz powrócił do domu (…).

     

    II. Ważniejsze ustawy i zarządzenia władz wydane w czasie wojennym.

     

       Wojnę obecną nie bez słuszności nazwano walką olbrzymów.(…) w zapasach zmagają się ze sobą nie tylko armie na polu bitew, uzbrojone od stóp do głowy, ale niemniej i armie, które pozostały w domu, armie ludności cywilnej. Pierwsi nadstawiają piersi na armaty i bagnety nieprzyjaciela, drudzy poprzez odpowiednie zabiegi umożliwiają armii spełnienie jej zadań. Hasłem jednych i drugich jest trwać aż do zwycięstwa!

    Wszystkie wysiłki sfer rządzących w państwie, oraz osób zasiadających na odpowiedzialnych stanowiskach, skierowane były i są w tym jedynie kierunku, by wytrwać i zwyciężyć, wytrwać przede wszystkim w domu, a przez to ułatwić zwycięstwo tam, na krwawych polach bitew.

    Wojna obecna zrodziła też szereg zarządzeń, dotychczas nie znanych, a jednak dla osiągnięcia, końcowego zwycięstwa już to koniecznych, już to wskazanych. Niektóre z tych zarządzeń, interesujących szeroki ogół chcemy tu pokrótce omówić.

     

    Wyżywienie wojska i ludności cywilnej.

     

       W toczącej się obecnie wojnie znalazły zastosowanie środki z czasów dawnych i to mimo rozmaitych uchwał i postanowień międzynarodowych. Podobnie jak w dawnych wiekach zanika różnica między zwalczaniem siły zbrojnej państwa, czyli wojska, a ludności cywilnej.

    Jesteśmy zatem świadkami zniszczenia i rabunku wsi, miast i miasteczek, dowiadujemy się o uprowadzaniu ludzi w niewolę, wreszcie szerokie zastosowanie znajduje wypróbowany środek: ogłodzenie.

    Hasło: wygłodzić – rzuciła w tej wojnie Anglia, która korzystając z przewagi swej na morzu, nie dopuszcza do przewozu żywności do państw dwuprzymierza. Rzeczywiście groziło niebezpieczeństwo, że plan Anglii i jej sprzymierzeńców, zagrażający nie tylko sile zbrojnej państwa, ale i ludności cywilnej, gotów się powieść. Zależało zatem przez odpowiednie zarządzenia plan nieprzyjaciół unicestwić. To mogło nastąpić przez wprowadzenie oszczędności w konsumpcyi (spożyciu) i racjonalnym rozdział środków spożycia na całą ludność cywilną, oraz przez podniesienie wytwórczości środków spożywczych, a przede wszystkim wytwórczości rolniczej.

    Tymi nakazami chwili podyktowane były liczne zarządzenia władz, mające na celu: zapewnienie zbiorów i zasiewów, uzyskanie jak największej ilości gruntów pod uprawę, dostarczenie rolnictwu odpowiedniej ilości rąk do pracy, oraz sił pociągowych ( urlopowanie żołnierzy na czas żniw i zasiewów, dostarczenie rolnikom koni wojskowych i t. p.) zapewnienie potrzebnego pod uprawę nawozu, oszacowanie zasiewów na 1915, utrzymanie odpowiedniego stanu bydła, zakaz wywozu bydła, dostarczanie paszy dla bydła, zaopatrzenie ludności w mięso, popieranie hodowli drobiu, aprowizacja ludności w mleko i nabiał, ograniczenie sprzedaży i zużycia mąki i chleba (karty chlebowe) i t. p.

    W kierunku zabezpieczenia wyżywienia ludności i wojska państwo nie wahało się ująć pośrednio we własne ręce obrotu zbożem. Rozporządzenie całego ministerium z dnia 27. lutego 1915(…) powołano do życia.

     

    Wojenny zakład obrotu zbożem

     

    którego zdaniem jest wykonywać wykup zboża od wytwórców i rozdzielać pomiędzy poszczególne miejsca konsumpcji. Na czele Wojennego zakładu obrotu zbożem stoi prezydium (…). Wojenny Zakład Obrotu zbożem zakupione przez siebie zboże daje do zmełcia, a mąkę rozdziela wedle potrzeby i to za pośrednictwem swych filii (filia galicyjska ma siedzibę w Białej, lokal w Bielsku). (…)

     

    Ceny.

     

       Pszenica lub orkisz 34 K.; żyto 28 K.; jęczmień browarniany 28 K.; jęczmień pastewny 26 K.; owies 26 K(…).

    Ceny i dodatki liczone są za cetnar metryczny na stacji naładowania (…).

    Cenę kupna należy przy odbiorze towaru złożyć gotówką. Gdy jednak W.Z. o. z. nie odbiera zboża zaraz przy zawarciu kupna, ma on uiścić przedpłatę w wysokości 50 procent, zaś resztę przy odbiorze (…).

     

    Komunikacya.

     

       Czem dla prowadzenia nowożytnej wojny jest dobrze rozgałęziona i sprawnie działająca sieć komunikacyjna, każdemu dobrze wiadomo, bo codziennie się o tem słyszy. Jeśli mocarstwa centralne t. j. Austro-Węgry i Niemcy mogą mimo tak wielkiej przewagi liczebnej wroga poszczycić się szeregiem świetnych zwycięstw- to zawdzięczają to w niemałej mierze kolejom i drogom. Niemniejsze znaczenie ma sieć komunikacyjna dla wewnętrznego życia w państwie.

    Pogodzenie interesów i wymagań armii z potrzebami ludności cywilnej dało powód do wydania szeregu zarządzeń państwowych na polu komunikacji. Treścią tych zaprzeczeń jest sprawa uregulowania ruchu kolejowego odnośnie osób cywilnych, sprawa prywatnych przesyłek na kolejach uwłacza środków spożywczych, sprawa obrotu pocztowego, telegraficznego i telefonicznego i t. p.

     

     

    Zarządzenia prawne.

     

    (…) zaznaczyć należy zmiany niektórych przepisów prawno-prywatnych, jak zmiana kodeksu cywilnego, zarządzenia w sprawie postępowania karnego w czasie wojny (sądy wojenne, polowe, doraźne, wstrzymanie działalności sądów przysięgłych i w. i. ), nowe przepisy w sprawie lichwy, wyjątkowe zarządzenia w sprawie płatności zobowiązań prawno-prywatnych i wiele innych. Ważniejsze z tych zadań, które nie wszystkie wprawdzie łączą się z położeniem w czasie wojny, ale w tym czasie zostały wydane, chcemy pokrótce omówić. Do tych zarządzeń ważniejszych, obowiązujących obecnie należą:

     

    Moratorium.

     

       Wskutek wybuchu wojny i toczących się wypadków wielu dłużników znalazło się w tem położeniu, że nie było w możności dopełnić zobowiązań wobec swoich wierzycieli. Dlatego też rząd, uwzględniając wyjątkowe położenie, zarządził, podobnie jak to się stało w innych państwach wojujących, zwłokę w spłacani zobowiązań. Zwłoka ta zowie się z łacińskiego „moratorium”. Pierwsze moratorium wprowadzone zostało rozporządzeniem cesarskim z dnia 31. lipca 1914(…). Przy każdem przedłużeniu moratorium brano pod uwagę to, by doprowadzić przy spłacaniu zobowiązań do przepisów obowiązujących przed wojną. Ze względu na to, że wskutek wojny Galicya najbardziej ucierpiała – a tem samem stosunki gospodarcze są w niej jak najgorsze – stosuje się do niej łagodniejsze, niż w innych krajach, warunki moratoryjne. Dla Galicyi obowiązuje moratorium do końca roku 1915.(…)

    Rozszerzenie ustawy o lichwie. Niesłychanie ważna dla szerokich warstw społecznych jest zmiana przepisów o lichwie, wprowadzona rozporz. ces., z 12. października 1914(…). Umowa jest nieważną, w której „ lekkomyślność, przymusowe położenie, słabość umysłowa, brak doświadczenia lub wzruszenie drugiego w tem sposób wykorzystuje, że sam, lub dla kogoś trzeciego odbiera takie wzajemne świadczenie, lub przyjmuje przyrzeczenie takiego wzajemnego świadczenia, którego wartość pozostaje w rażącej sprzeczności z wartością jego własnego świadczenia. Strony mają nawzajem zwrócić sobie to, co na podstawie najważniejszej umowy odebrały, wraz z procentem ustawowym”.

    Ten nowy przepis ma szczególne znaczenie w stosunkach w Galicyi, gdzie lichwa gruntowa i inna jest na porządku dziennym. Szczególne znaczenie ma ona dla włościan, którzy pod przymusem, czy z lekkomyślności, czy nieraz popijanemu pozbywają się swoich gospodarstw najczęściej w obce ręce…

     

     

    Obrona własności chłopskiej.

     

       Bardzo doniosła dla naszego włościaństwa jest ustawa z dnia 9. sierpnia 1915 (…), dotycząca ochrony własności chłopskiej.(…) ustawa [ta] postanawia, że przez cały czas panujących wskutek wojny nadzwyczajnych stosunków nie wolno: przenieść własności ani darować, ani sprzedać ani wydzierżawić na dłuższy czas, niż na 10 lat, gruntu chłopskiego, podlegającego kulturze rolnej albo lasowej bez pozwolenia powołanej do tego komisyi gospodarczej, składającej się z naczelnika Sądu jak przewodniczącego, delegata c. k. Starostwa, naczelnik gminy, w której obrębie leży grunt (a więc w zachodniej Galicyi c. k. Towarzystwa rolniczego w Krakowie).

       Zezwolenia komisyi gospodarczej nie potrzeba przy przeniesieniach własności gruntu z ojca na syna, albo z dziadka na wnuka i odwrotnie, przy przeniesieniach własności gruntowej między małżonkami, miedzy narzeczonymi, między bliskimi krewnymi jak rodzeństwem (między bratem a siostra, braćmi stryjecznymi, ciotecznymi(…).

     

    Ulgi podatkowe.

     

       Niedawno temu wyszło cesarskie rozporządzenie w sprawie odpisania podatku gruntowego, tudzież w sprawie wymierzania, ściągania i odpisywania podatków bezpośrednich w krajach dotkniętych wojna.

    Rozporządzenie to opiewa:

    § Jeżeli budynek położony w okolicach dotkniętych przez wojnę, wskutek wojennych wypadków stał się niezamieszkalnym, lub dłużej niż przez 5 miesięcy był częściowo lub zupełnie niezamieszkalny, ma nastąpić częściowe lub zupełne odpisanie podatku domowo-klasowego począwszy od miesiąca, w którym nastąpiło niezamieszkanie aż do usunięcia okoliczności, które je spowodowały.

    Odnośne podania wnosić należy do kompetentnej władzy podatkowej.

     

    Zamkniecie szynków.

     

       To, o co ludzie naprawdę o dobro narodu dbający, od lat całych walczyli, zostało wprowadzone w czasie wojny. Mianowicie rozporządzeniem Namiestnictwa z d. 7. czerwca 1915 zakazano zasadniczo wyszynku napojów spirytusowych, czyli zamknięto źródło wielu zbrodni, ruin majątkowych, procesownictwa, kłótni, bijatyk i t. d. Pamiętne to rozporządzenie przytaczamy w całości. Brzmi ono:

    „Aż do odwołania zarządzam co następuje:

    §1

       Wyszynk palonych napojów spirytusowych jest ogóle zakazany.

    Polityczne władze powiatowe mają jednak prawo udzielać wyjątkowego zezwolenia na wyszynk tych napojów w poszczególnych hotelach, kawiarniach, cukierniach, lokalach śniadaniowych i schroniskach turystycznych, w których z wyłączeniem ordynarnej wódki podaje się gościom palone napoje spirytusowe ubocznie, w sposób wykluczający wszelkie nadużycie.

    Zezwolenie taki musi być uwidocznione w lokalu przemysłowym na ścianie.

    Zezwolenie to może być w każdej chwili odwołane.

    §2

        Drobna sprzedaż palonych napojów spirytusowych jest bez wyjątku zakazana.

    § 3

      Drobny handel palonymi napojami spirytusowymi i spirytusem niedenaturowanym jest w ogólności zabroniony.

    Polityczne władze powiatowe mają jednak prawo udzielać szczególne zaufanym godnym kupcom wyjątkowego pozwolenia na drobny handel wódką i nieenaturowanym spirytusem lecz tylko w godzinach od 9-tej do 12-tej przedpołudniem, z wyraźnem wykluczeniem sprzedaży w soboty, niedzielę i dnie świąteczne. Takie pozwolenie zupełnie wyjątkowe musi być w lokalu przemysłowym na widocznem miejscu dla wszystkich przybite i może być każdego czasu odwołane.

    §4

       Osobom wojskowym, nie należącym do rangi oficerskiej, nie wolno podawać palonych napojów spirytusowych ani niedenaturowanego spirytusu ani w szynkach ani sklepach, chyba za okazaniem opatrzonego w dokładną datę poświadczenia Komendy wojskowej, w którem musi być wymieniony okaziciel oraz oznaczona ilość napojów.

    §5

       W gminach, w których są kopalnie, nie wolno ani podawać ani sprzedawać górnikom wódki lub niedenatutowanego spirytusu pół godziny przed, a godzinę po zmianie szychty.

    Również zakazane jest pozwalanie na niepotrzebne długie przebywanie klienta w wyszynkach.

    §6

       Podawanie napojów spirytusowych osobom młodocianym, poniżej lat 16, pijakom nałogowym, osobom nietrzeźwym, żebrakom, osobom wałęsającym się i t. p. jest najsurowiej zakazane.

    §7

       Postanowienia tego rozporządzenia obowiązują także związki konsumpcyjne.

    §8

      Przekroczenia niniejszego rozporządzenia karane będą po myśli ustawy przemysłowej lub na podstawie Cesarskiego rozporządzenia z 20. kwietnia 1854(…) grzywną albo aresztem, przyczem może być orzeczona utrata uprawnienia przemysłowego.

    §9

      Niniejsze rozporządzenie wchodzi w życie z dniem ogłoszenia.

    c. k. Namiestnik: Korytowski w. r.

    Daj Boże, żeby to rozporządzenie i po wojnie obowiązywało z wykluczeniem przewidzianych w niem wyjątków.

     

    Rozszerzenie praw kobiet.

     

      Według dotychczasowego ustawodawstwa kobietonie mogły być świadkami przy wyrażaniu ostatniej woli (przy testamentach), przy aktach notarialnych, uwierzytelnieniach i t. p. Niemniej nie były kobiety dopuszczane do opieki. Obecnie nastąpiła w trzech przepisach zmiana. Według §3 noweli do kodeksu cywilnego z d. 12. października 1914(…), kobiety mogą być świadkami rozporządzeń ostatniej woli, aktorów notarialnych, uwierzytelnień sądowych i notarialnych, a w szczególności i uwierzytelnień aktów w sprawach hipotecznych drobiazgowych.

    Według tej samej noweli, opiekę nad sierotami mogą sprawować i kobiety. O ile opiekę ma sprawować mężatka – musi uzyskać na to pozwolenie męża. Pozwolenia takiego nie trzeba, gdy chodzi o ich własne dziecię, lub gdy mąż został uznany za umysłowo chorego, albo miejsce pobytu męża jest nieznane albo też nastąpił rozdział (separacja lub rozwód) małżeństwa. Z wyjątkiem matki i babki – kobiety nie mogą być przymuszane do opieki(…).

     

    Ogólne środki opieki.

     

       Wojna wytworzyła legiony osób lub warstw społecznych, które wskutek jej następstw zostały zagrożone w swojej egzystencji. W interesie zatem sprawności organizmu państwowego trzeba było wydać szereg zarządzeń łagodzących skutki wojny. Zasiłki dla rodzin osób zmobilizowanych, zaopatrzenie inwalidów i ich rodzin, zaopatrzenie rodzin po poległych lub zaginionych żołnierzach, sprawa mieszkaniowa, walka z bezrobociem, ochrona urzędów państwowych i prywatnych, rozmaite zarządzenia sanitarne, wreszcie ważna dla naszego kraju troska o uchodźców(…).

    Tak mniej więcej przedstawia się działalność czynników państwowych w czasie wojny. Rozumie się samo przez się, że zarządzenia rządu, choćby wydane w jak najszczerszej intencyi, nie sprowadzą zupełnej poprawy stosunków wojną spowodowanych. Ta naprawa zależy w niemałej mierze od samej ludności. Zwłaszcza w naszym kraju, który przeszedł wszelkie okropności wojny, zarządzenia władz państwowych okazują się niewystarczającemi. Trzeba samym sobie pomagać, ostatnie wydobyć siły, by ratować kraj, ziemię, naród.

     

     

    IV. Zaopatrzenie rodzin po poległych i zaginionych.

     

    Co rozumieć należy pod zaopatrzeniem po poległych?

    Rozumieć należy świadczenie państwa na rzecz tych, których żywiciele oddali życie w obronie państwa, względnie zginęli. Obojętna jest rzeczą, czy żołnierz padł od kuli nieprzyjacielskiej, czy umarł od ran w bitwie odniesionych. Również obojętną jest rzeczą czy żołnierz padł na placu boju walcząc, czy też zmarł, spełniając służbę wojskową wewnątrz państwa(…).

     

    Kto ma prawo do zaopatrzenia?

     

    Do zaopatrzenia po żołnierzy poległym ( lub zaginionym) mają prawo:

    1. wdowy i sieroty ślubne po oficerach i żołnierzach wspólnej armii, obrony krajowej i pospolitego ruszenia,

    2. sieroty nieślubne,

    3. ślubny ojciec i dziadek

    4. ślubna i nieślubna matka i babka,

    5. ślubny ojciec nieślubnej matki.

    Z czego składa się zaopatrzenie?

       Zaopatrzenie składa się z emerytury i zapomogi (dodatku) państwowej.

    Emerytura po zabitym (lub zaginionym) należy się jedynie wdowie i sierotom ślubnym. Innym zaś członkom rodziny, wymienionym powyżej, należy się jedynie zapomoga roczna i to przez cały ciąg wojny i jeszcze przez 6 miesięcy po wojnie, jeśli do tego czasu nie nastąpi inne uregulowanie zaopatrzenia.

    Wysokość zaopatrzenia.

    Wdowy mają prawo do następującej emerytury:

    1) wdowa po żołnierzu zwykłym………………………72 K.

    2) wdowa po żołnierzu starszym ( Gefrejter)……….....96 K.

    3) wdowa po kapralu…………………………………..120 K.

    4) wdowa po plutonowym ( Zugsführer)……...……..144 K.

    5) wdowa po sierżancie ( Feldwebel)…………………180 K.

    Względnie………………………………………….........240 K.

    6) wdowa po kadecie……………………………...……300 K.

    rocznie

    Emerytury wdów po żołnierzach, którzy dowodnie polegli w obliczu nieprzyjaciela lub zmarli w przeciągu roku wskutek rany odniesionej w obliczu nieprzyjaciela, lub wskutek trudów wojennych, pobierają emeryturę o połowę wyższą od powyżej wymienionych, a wiec 144, 180, 216, 270 i 450 K.

    Jeżeli wdowy po poległych żołnierzach są zupełnie niezdolne do zarobkowania i nie posiadają środków do życia, otrzymują ponadto dodatek w kwocie 96 K. rocznie, a to jak długo trwają te okoliczności.

    Oprócz emerytury otrzymuje wdowa bez względu na rangę męża dodatek, czyli zapomogę w kwocie 120 K. rocznie.

    Sieroty ślubne mające matkę, otrzymują na wychowanie 48 K. rocznie, oraz dodatek, wynoszący 12 K. rocznie, razem 60 K. rocznie. Na dziecko bez matki, wypłaca się dodatek na wychowanie w kwocie 72 K. rocznie, oraz dodatek państwowy w wysokości 30 K., razem zatem 102 K. rocznie.

    Sierota nieślubna otrzymuje tylko zapomogę, czyli dodatek w kwocie 60 K. rocznie, o ile jej matka bierze emeryturę po zabitym. Jeśli zaś takiej emerytury nie bierze, w takim razie zapomoga na sierotę nieślubną wynosi 108 K.

    Ojciec, matka, i babka poległego ( lub zaginionego) nie mają prawa do emerytury. Natomiast przysługuje im prawo do zapomogi w kwocie 60 K. rocznie.

    Tutaj zapamiętać należy co następuje: Sprawa zapomóg i emerytur dla wdów i sierót ślubnych, oraz zapomóg państwowych dla innych członków rodziny poległego lub zaginionego nie ma na razie znaczenia dla tych rodzin, które pobierają zasiłek wojskowy. Według reskryptu Ministra obrony krajowej z dnia 8. marca 1915 (…), rodziny pobierające zasiłek pobierają go i nadal i na wypadek śmierci lub zaginięcia żołnierza. Wypłacanie zasiłku trwać będzie aż do nowego zrządzenia.

    Chodzi zatem jedynie o rodziny, które za żołnierza nie pobierają zasiłku. Te mają prawo do zaopatrzenia według powyżej przytoczonych wywodów. Dodać trzeba, że o ile emerytura dla wdowy i dzieci ślubnych po poległym (lub zaginionym) należy się bez względu na stan majątkowy – to warunkiem uzyskania dodatku zapomogowego jedynie udowodnienie niezamożności.

     

    Zmian w wysokości zaopatrzenia.

     

    (…) Przykład pierwszy: Po zwykłym żołnierzu pozostała żona i 10 dzieci nieletnich, ślubnych. Emerytura dla wdowy wynosi 72 K. rocznie, dodatek na wychowanie dzieci 48 K. = 480 K. rocznie, czyli razem 552 K. rocznie. W takim wypadku zaopatrzenie będzie zmniejszone do kwoty 540 K. rocznie.

    Przykład drugi: Po zabitym żołnierzu zostało 8 dzieci, które i matki nie mają. Dodatek na ich wychowanie wynosić ma ( 72 x 8) = 576 K. rocznie czyli wynosi o 216 K. więcej, niż kwota maksymalna. W tym wypadku zostanie ten dodatek zmniejszony do kwoty 360 K. rocznie(…).

     

    Jak długo trwa zaopatrzenie?

     

    Wdowy i sieroty po żołnierzach, które otrzymywały w czasie służby poległych zasiłek wojskowy otrzymują ten zasiłek i nadal. Wdowy zaś i sieroty, które zasiłku tego nie brały, otrzymują emeryturę od chwili śmierci męża, względnie ojca.

    Prawo do emerytury wdowiej gaśnie z chwilą śmierci wdowy, na wypadek zrzeczenia się, otrzymania zaopatrzenia od państwa lub publicznej instytucji, wstąpienia w charakterze zakonnicy do klasztoru, który zajmuje się wychowaniem dzieci lub pielęgnowaniem chorych, wreszcie jeśli wdowa po żołnierzu zostanie wyrokiem sądu skazana na karę, która pozbawia prawa do emerytury. W razie powtórnego zamążpójścia otrzymuje wdowa po żołnierzu odprawę wynoszącą tyle, ile roczna emerytura.

    Dodatki na wychowanie sierót ustają z chwilą śmierci sieroty, z chwilą ukończenia przez chłopca 16 lat, dziewczynę 14 lat, lub z chwilą, gdy skądinąd uzyska utrzymanie. Jeśli sierota chce poza granicą wieku ustawowo przewidzianego (chłopiec poza lat 16, dziewczyna poza lat 14) korzystać z nauk szkolnych wewnątrz państwa, może dodatek na wychowanie być wypłacany aż do 24. roku życia.

    Prawo do zaopatrzenia po zaginionym ustaje z chwilą, gdy zaginiony powróci.

     

    Zgłoszenie prawa i wypłata zaopatrzenia.

     

       Z reguły mają władze wojskowe i polityczne ( Starostwa) zgłaszać same z urzędu Ministerstwu obrony krajowej wniosek o przyznanie emerytury wdowiej i sierocej, względnie emerytury dla żony zaginionego.

    Wdowy i sieroty po poległych, oraz żony i dzieci zaginionych mogą jednak odnieść się na podstawie informacji - zaczerpniętych z list strat, ewentualnie z innych źródeł - o śmierci lub zaginięciu męża względnie ojca do właściwego Starostwa z prośbą o zarządzenie czego należy, to znaczy o wszczęcie dochodzeń i przedłożenie Ministerstwu obrony krajowej aktów i wniosku na przyznanie emerytury wdowiej i sierocej, czy emerytury po zaginionym mężu, względnie ojcu. Strony zainteresowane winny przedłożyć władzom na ich żądanie metryki urodzenia, ślubu i t. p.

    O istnieniu prawa do emerytury wdowiej i sierocej (dodatki na wychowanie) względnie emerytury dla żon i dzieci zaginionego rozstrzyga Ministerstwo obrony krajowej, na podstawie aktów i wniosku władz wojskowych (komend obrony krajowej, pospolitego ruszenia i t. p.)

    Po przyznaniu emerytury przez Ministerstwo obrony krajowej, będą wypłacały kasy państwowe (urzędy podatkowe), a to miesięcznie, począwszy od dnia drugiego każdego miesiąca. Wypłata emerytury odbywa się za przedłożeniem kwitu, należycie ostemplowanego (Klasa II) i zaopatrzonego potwierdzeniem urzędu gminnego i duszpasterza, iż pobierająca emeryturę jest w chwili pobierania wdową, względnie, że pobierające datki na wychowanie dzieci nie mają z innej strony zaopatrzenia (utrzymania).

     Emeryturę wdowia i sierocą pobiera wdowa względnie opiekun sierót, zaś emeryturę, przyznaną wskutek zaginięcia pobiera żona zaginionego, względnie opiekun dzieci.

    Wdowy po żołnierzach, które prócz emerytury otrzymują z powodu zupełniej niezdolności  do zarobkowania i braku utrzymania jeszcze dodatek w kocie 96 K. rocznie, winny co roku formalnie udowadniać (potwierdzenie gminy i duszpasterza), że są w dalszym ciągu zupełnie niezdolne do zarobkowania i nie posiadają środków na utrzymanie.

     

    Zaopatrzenie wdów i sierót o poległych lub zaginionych oficerach.

     

    Pensya wdowy wynosi rocznie po oficerze rangi VI – 2000 K. , VII – 1500 K., VIII – 1200 K., IX  - 1000 K., X – 900 K., XI – 750 K., XII – 700 K.,

    Gażyści bez rangi trzecią część jego ostatniej płacy miesięcznej, najmniej jednak 400 K., rocznie.

    Jeśli oficer poległ dowodnie w obliczu nieprzyjaciela, albo w przeciągu roku zmarł wskutek rany odniesionej w obliczu nieprzyjaciela, lub wskutek trudów wojennych - emerytura wdowy jest wyższa o połowę, czyli wynosi: 3000, 2250, 1800, 1350, 1125, 1050 i 600 K.

    Za ślubne dzieci należy się wdowie zaopatrzenie w postaci emerytury sierocej, zwane dodatkiem na wychowanie, a to w wysokości jednej piątej części emerytury, jaką otrzymuje ona sama (wdowa po poległym), z tem jednak zastrzeżeniem, że datek na wychowanie jednego dziecka nie może wynosić więcej aniżeli 500 koron rocznie.(…).

    Sieroty bez ojca i matki, o ile nie posiadają zaopatrzenia i nie ukończyły 24. roku życia, posiadają prawo do dodatku na wychowanie w łącznej kwocie, równającej się połowie emerytury wdowiej, którą pobierała ich matka lub macocha lub któryby się jej w myśl poprzednich wywodów należała.

     

    VII. Informacje.

     

    Ubezpieczenie żołnierzy na życie.

     

    Władze polityczne w poszczególnych krajach koronnych ogłosiły treść rozporządzenia rządowego, odnoszącego się do ubezpieczenia żołnierzy na wypadek śmierci na placu boju. Jak wiadomo, tylko znikoma część żołnierzy, znajdujących się na placu boju, jest ubezpieczona na życie, zapewniając w ten sposób na wypadek śmierci wypłatę ubezpieczonego kapitału pozostałej rodzinie. Temu zaradzić ma właśnie zainicyowanie przez „Fundusz zapomogowy wdów i sierot dla całej siły zbrojnej” ubezpieczenie wojenne, przedsięwzięte na korzyść takich żołnierzy poprzez pozostałą w domu rodzinę.

    Ubezpieczenie takie nastąpić może nie tylko na wypadek śmierci na polu boju, lecz po prostu także w ten sposób, że kapitał ubezpieczony ma być wypłacony bezwarunkowo, jeżeli ubezpieczony umrze w ciągu roku, licząc od dnia zawarcia umowy ubezpieczeniowej.

    Kapitał ubezpieczeniowy jest przeto płatny w następujących przypadkach: 1) skoro ubezpieczony polegnie na placu boju; 2) skoro umrze wskutek ran, lub choroby, jakich się na wojnie nabawił; 3) skoro zaginie lub umrze w niewoli, wreszcie 4) skoro po powrocie do domu przed upływem roku ubezpieczenia umrze śmiercią naturalną.

    W razie samobójstwa gaśnie pretensya do ubezpieczonego kapitału.

    Premia wynosi 4 i pół procent od sumy ubezpieczonej. I tak na przykład wpłacić należy tytułem premii od kapitału ubezpieczonego w kwocie 1.000 K. sumę 45 K., od kapitału ubezpieczeniowego w kwocie 500 K. sumę 22 K 50 h.

    Rodzinom pobierającym państwowy zasiłek umożliwia się wypłacanie premii w sześciu ratach miesięcznych.

    Już obecnie w wielu wypadkach zarówno publiczni i prywatni pracodawcy, jak i gminy, okazały się skłonne do ubezpieczania swoich na pole walki wyruszających funkcyonaryuszów i robotników, oraz do opłacania przypadającej premii całkowicie, lub w bardzo znacznej części.

    Niezaopatrzenie rodziny w boju poległych stałyby się często ciężarem gmin, w skutek czego te ostatnie powinny takiej ewentualności w drodze ubezpieczenia wojennego również zapobiegać.

    Ubezpieczenia wojennego podejmuje się z ramienia „Funduszu zapomogowego wdów i sierot dla całej siły zbrojnej” zakład ubezpieczenia „Austryacki Fenix”.

     

    Obrót pocztowy z jeńcami zatrzymanymi i dozorowanymi.

     

    Obrót z jeńcami wojennymi.

    1. Do austryacko-węgierskich jeńców wojennych, znajdujących się w państwach nieprzyjacielskich i przez jeńców wojennych, znajdujących się w Austryi, można przesłać:

    a) listy zwykłe i karty pocztowe do Francyi, Wielkiej Brytanii, Japonii, Czarnogóry, Rosyi i Serbii; waga listów w obrocie z Francyą jest ograniczona na 20 gramów, a z innymi na 100 gramów;

    b) listy pieniężne do Francyi, Wielkiej Brytanii i Rosyi;

    c) przekazy pocztowe do Francyi, Wielkiej Brytanii, Japonii, Rosyi i Serbii. Najwyższa kwota przekazowa do Rosyi wynosi 800, a do innych czterech krajów 1000 franków;

    d) paczki do wagi 5 kg. włącznie (Colis postaux) do Francyi, Wielkiej Brytanii i Rosyi.

    Wszystkie te przesyłki są  w o l n e  od opłaty pocztowej.

    Przesyłki za pobraniem są niedozwolone, a paczki do Francyi nie mogą mieć podanej wartości.

    1. Wszystkie przesyłki muszą być zaopatrzone napisem możliwie najdokładniejszym. Na przesyłkach, przeznaczonych dla jeńców austryacko-węgierskich, musi być napis zawierający imię i nazwisko, stopień wojskowy, pułk i t. d., miejsce pobytu i kraj przeznaczenia, oraz być wypisany literami łacińskimi. Zaleca się wypisywanie napisu na listach do Rosyi po lewej stronie kopert, aby można następnie strony prawej użyć do wypisania napisu pismem rosyjskim.

    Oprócz podania odbiorcy winien nadawca także podać swoje własne nazwisko i miejsce pobytu.

    2. Listy i listy pieniężne musi się nadawać otwarte.

    3. Listy pieniężne nie mogą zawierać żadnych wiadomości pisemnych.

    4. Pakiety pocztowe mogą zawierać tylko ubrania, bieliznę i inne przedmioty, służące do użytku osobistego. Dołączanie wiadomości pisemnych jest niedozwolone. Nadawcze urzęda pocztowe są uprawnione żądać w razie potrzeby otwarcia paczki celem stwierdzenia zawartości.

    5. Co do opakowania i zamknięcia mają ważność te same przepisy, które odnoszą się do paczek pocztowych do odnośnego kraju przeznaczenia. W interesie nadawcy leży jednak, aby do opakowania używał tylko trwałego płótna wojskowego, albo innego materyału nieprzemakalnego, lub silnych skrzynek drewnianych. Zaleca się też wypisanie napisu na opakowaniach samemu. Dla paczek pocztowych do Rosyi potrzebne są świadczenia cłowe.

    6. Nadawanie listów zwykłych i kart pocztowych do jeńców wojennych można uskutecznić za pomocą wrzucenia do skrzynek listowych.

    7. Wysyłka odbywa się na niebezpieczeństwo nadawcy.

     

    Wydobywanie i transportowanie zwłok żołnierzy.

     

    Podania o ekshumacyę i przewóz osób wojskowych, które już to padły na polu bitwy, już to zmarły w szpitalach polowych, należy wnosić w komendzie wojskowej tej miejscowości, w której mieszka proszący. Komenda odeśle te podania do odnośnej komendy etapowej armii, albo do naczelnej komendy etapowej. Komenda ta załatwia podania w porozumieniu z przynależną władzą polityczną. I. instancyi, oczywiście uwzględniając przytem zarządzenia, wydane co do transportu zwłok zakażonych i w razie zgody wzywa proszącego, by zawczasu telegraficznie podał termin zamierzonej ekshumacyi.

    Wydobywać można jednak zwłoki tylko z pojedynczych grobów. Zauważa się nadto, że w Austryi wydobywanie i przewóz zwłok osób zmarłych na tyfus plamisty, ospę, cholerę azyatycką lub dżumę może odbyć się dopiero rok po zgonie. Na Węgrzech zakaz ten obejmuje także zmarłych na szkarlatynę i dyfteryę.

    Zasadniczo odrzucać się będzie podania, dotyczące zwłok, pochowanych na obszarach, gdzie polityczna władza I. instancyi (starostwa), względnie komendy okręgowe, jeszcze nie funkcyonują.

    Po demobilizacyi obowiązywać będą zwykłe przepisy co do ekshumowania zwłok w czasie pokoju. Pożądanem jest tedy, żeby troskę o nowe pochowanie zwłok odłożyć na czas po wojnie. Zarządy kolejowe przyrzekły 50% zniżkę dla transportów zwłok, które się będą odbywały po wojnie.

    Wiadomości o żołnierzach, zabitych, rannych i zaginionych, oraz wziętych do niewoli.

    Największą liczbę zgłoszeń do rozmaitych biur stanowią zapytania o losie żołnierzy i Legionistów. Na 100 listów otrzymanych przez takie Biuro, zapewne 90 dotyczy tej sprawy. Pytający gniewa się, jeśli się mu nie udzieli pożądanej odpowiedzi. Tymczasem trzeba wiedzieć, że wszelkie biura są w tem przykrem położeniu, że nie mogą zaspokoić życzeń pytającego.

    Jedyną instytucyą, która może dać wiarygodną odpowiedź co do losu żołnierzy, jest „Czerwony Krzyż”. Biura „Czerwonego Krzyża” otrzymują bowiem urzędowe wiadomości z placu boju i ze szpitali, jak również z „Czerwonego Krzyża” istniejącego w państwach wojujących. Dlatego też o informacyę o losie żołnierzy należy zwracać się w p r o s t d o „C z e r w o n e g o K r z y ż a”. Sekretaryat nasz może co najwyżej wskazać adres biur „Czerwonego Krzyża”, a jeśli pytający nie może sam napisać – uskuteczni to Sekretaryat. Rodziny żołnierzy z Galicyi mają się zwracać do krajowego „Czerwonego Krzyża” pod adresem: Sekcya wywiadowcza „Czerwonego Krzyża” Kraków, ulica Basztowa 8.

    „Czerwony Krzyż” udziela wiadomości o rannych i chorych ze wszystkich szpitali, o jeńcach wojennych i o żołnierzach zabitych. Pośredniczy też we wymianie korespondencyi między jeńcami.

    Copyright Stowarzyszenie Historyczne „Bitwa pod Gorlicami 1915”